دانلود مستند فضایی با زیر نویس فارسی

منظومه شمسی چیست؟+معرفی کامل و جامع سیارات

1
زمان مطالعه: 10 دقیقه

در تصویر زیر منظومه شمسی آنلاین را مشاهده می‌کنید. در قسمت بالا دو گزینه تنظیمات و سیارات قابل مشاهده است؛ از گزینه تنظیمات برخی موارد را می‌توانید به دلخواه تغییر دهید. مثلا منظومه شمسی را به صورت دو بعدی ببینید یا سیاره‌ها و خورشید را در مقیاس واقعی خود تماشا کنید. از قسمت سیارات هم می‌توانید سیاره مورد نظر خود را انتخاب کرده، حرکت و خصوصیات آن را مشاهده نمایید.

منظومه شمسی مجموعه‌ای متشکل از ستاره آن خورشید و اجرامی است که توسط گرانش به گرد خورشید می‌چرخند. این منظومه شامل ۸ سیاره، سیاره‌های کوتوله‌ای مانند پلوتو، ده‌ها قمر و همچنین میلیون‌ها سیارک، دنباله‌دار و شهاب‌سنگ است. منظومه شمسی در بازوی بیرونی کهکشان راه‌ شیری قرار دارد. فراتر از این منظومه، هزاران منظومه سیاره‌ای کشف شده است که به دور ستاره‌های دیگر در کهکشان راه‌ شیری می‌چرخند.

موقعیت سیارات منظومه شمسی

ترتیب سیاره‌های منظومه شمسی که از نزدیک‌ترین نقطه به خورشید شروع می‌شوند به این شرح است:

۱. سیاره عطارد

۲. سیاره زهره

۳. سیاره زمین

۴. سیاره مریخ

۵. سیاره مشتری

۶. سیاره زحل

۷.سیاره اورانوس

۸. سیاره نپتون

بنابراین نزدیک‌ترین سیاره به خورشید، عطارد و دورترین سیاره نپتون است. همچنین بعضی سیارات منظومه شمسی نام‌های مختلفی دارند که در جدول زیر نام‌های مختلف هر سیاره را مشاهده می‌کنید.

تعداد سیارات منظومه شمسی

تعداد سیارات منظومه شمسی؛ هشت یا نه؟

از زمان کشف پلوتون در سال ۱۹۳۰، محققان می‌پنداشتند که منظومه شمسی ۹ سیاره دارد، اما همه چیز در اواخر دهه ۱۹۹۰، وقتی ستاره‌شناسان بحثی در مورد اینکه آیا واقعا پلوتون یک سیاره است یا خیر آغاز کردند تغییر کرد. در سال ۲۰۰۶ اتحادیه بین‌المللی نجوم (International Astronomical Union) در فرانسه پلوتون را به عنوان یک سیاره کوتوله (Dwarf Planet) معرفی کرد و تعداد سیاره‌های منظومه شمسی را به هشت سیاره کاهش داد.

با این حال، از زمانی که شواهد ریاضی مبنی بر وجود نهمین سیاره در ۲۰ژانویه۲۰۱۶ آشکار شد، ستاره‌شناسان در جست‌وجوی یک سیاره احتمالی نهم در منظومه شمسی هستند. جرم این سیاره حدود ۱۰ برابر جرم زمین و ۵ هزار برابر جرم پلوتون است.

همان‌طور که گفته شد سامانه خورشیدی ما هشت سیاره را شامل می‌شود، ولی با در نظر گرفتن شرایطی خاص و با برطرف کردن برخی محدودیت‌ها در یک مدل فرضی امکان افزایش تعداد سیاره‌ها تا هزاران سیاره وجود دارد! برای آگاهی از این مدل فرضی بسیار جالب دانشمندان و اینکه بدانید حداکثر چه تعداد سیاره می‌تواند در منظومه شمسی قرار بگیرد، کلیک کنید.

اندازه سیاره‌های منظومه شمسی

در تصویر زیر اندازه سیارات منظومه شمسی را مشاهده می کنید.

خورشید زمین مریخ

جنس سیاره‌های منظومه شمسی

چهار سیاره درونی نزدیک به خورشید شامل عطارد، زهره، زمین و مریخ، اغلب سیاره‌های زمین‌مانند یا خاکی نامیده می‌شوند؛ زیرا سطح آن‌ها از جنس سنگ است. پلوتون هم دارای یک سطح صخره‌ای یخ‌زده است، اما با چهار سیاره زمین‌مانند گروه‌بندی نمی‌شود.

چهار سیاره بزرگ بیرونی شامل مشتری، زحل، اورانوس و نپتون، گاهی سیاره‌های مشتری‌مانند یا گازی نامیده می‌شوند؛ زیرا اندازه آن‌ها نسبت به سیاره‌های زمین‌مانند بسیار بزرگ است. آن‌ها بیشتر از گازهایی مانند هیدروژن، هلیوم و آمونیاک به جای لایه‌های سنگی ساخته شده‌اند. اگرچه ستاره‌شناسان معتقدند برخی یا همه آن‌ها ممکن است دارای هسته‌ جامد باشند.

منظومه شمسی
هسته جامد سیاره‌های گازی منظومه شمسی

مشتری و زحل را غول‌های گازی و همچنین اورانوس و نپتون را غول‌های یخی می‌نامند؛ چون اورانوس و نپتون دارای آب بیشتری در اتمسفر و همچنین مولکول‌های منجمد مانند متان، سولفید هیدروژن و فسفین هستند که در شرایط سرد سیاره به شکل ابر متبلور می‌شوند.

فاصله سیارات تا خورشید چقدر است؟

فواصل هم در دنیای نجوم نجومی‌اند! یعنی نمی‌توان برای بیان آن‌ها از واحدهای متر و کیلومتر استفاده کرد و به‌ جای این‌ها از واحد نجومی (Astronomical Unit به اختصار AU) استفاده می‌شود. میانگین فاصله زمین تا خورشید حدود ۱۵۰ میلیون کیلومتر است که به این فاصله، یک واحد نجومی گفته می‌شود. فاصله سیاره‌های منظومه شمسی از خورشید بر حسب فاصله نجومی، به شرح زیر است:

عطارد: حدود AU ۰/۴

زهره: حدود AU ۰/۷

زمین: AU ۱

مریخ: حدود AU ۱/۵

مشتری: حدود AU ۵/۲

زحل: حدود AU ۹/۵

اورانوس: حدود AU ۱۹/۲

نپتون: حدود AU ۳۰/۱

سیاره کوتوله پلوتون: حدود AU ۳۹/۰

مدار و نحوه حرکت سیارات منظومه خورشیدی چگونه است؟

منظومه شمسی یا منظومه خورشیدی دارای یک خاصیت مشخص است؛ سیاره‌ها در مسیری معین و با سرعتی مشخص به دور خورشید گردش می‌کنند. سیاره‌ها دارای دو گردش هستند: حرکت انتقالی و حرکت وضعی.

گردش وضعی سیارات

چرخش سیاره‌ها به دور خود حرکت وضعی نامیده می‌شود و وقوع شبانه‌روز یکی از نتایج این نوع حرکت است. سرعت چرخش هر سیاره به دور خود با سایر سیاره‌ها متفاوت است؛ بنابراین طول شبانه‌روز در سیاره‌ها برابر نیست.

یک شبانه‌روز زمینی، یا یک دور چرخش کامل زمین به گرد خودش، ۲۳ ساعت و ۵۶ دقیقه طول می‌کشد. این در حالی است که یک دور چرخش کامل عطارد به گرد خودش طی ۵۸ روز زمینی صورت می‌گیرد. لازم به ذکر است سرعت چرخش سیاره‌ها در استوا و قطب‌ها متفاوت است. در ادامه مدت زمان و سرعت چرخش سیاره‌ها به دور خودشان را مشاهده می‌کنید.

عطارد: ۵۸ روز با سرعت ۱۰/۸۳ کیلومتر بر ساعت

زهره: ۲۴۳ روز با سرعت ۶/۵۲ کیلومتر بر ساعت

زمین: ۲۳ ساعت و ۵۶ دقیقه با سرعت ۱۵۷۴ کیلومتر در ساعت

مریخ: ۲۴ ساعت و ۳۶ دقیقه با سرعت ۸۶۶ کیلومتر در ساعت

مشتری: ۹ ساعت و ۵۵ دقیقه با سرعت ۴۵۵۸۳ کیلومتر در ساعت

زحل: ۱۰ ساعت و ۳۳ دقیقه با سرعت ۳۶۸۴۰ کیلومتر بر ساعت

اورانوس: ۱۷ ساعت با سرعت ۱۴۷۹۴ کیلومتر در ساعت

نپتون: ۱۶ ساعت با سرعت ۹۷۱۹ کیلومتر در ساعت

در نتیجه سیاره مشتری با بیشترین سرعت و سیاره زهره با کمترین سرعت به دور خود می‌چرخند. این ارقام را در جدول زیر نیز مشاهده می‌کنید.

سرعت سیارات منظومه شمسی

گردش انتقالی سیارات

حرکت سیاره‌ها به دور خورشید، حرکت انتقالی نامیده می‌شود و این گردش ناشی از اعمال جاذبه ستاره میزبان به سیاره‌ منظومه‌اش است. با دور شدن سیاره از ستاره میزبان، سرعت مداری کمتر و مدت زمان گردش انتقالی بیشتر می‌شود. در ادامه مشاهده خواهید کرد که گردش هر سیاره منظومه شمسی به دور خورشید چند روز زمینی طول می‌کشد:

عطارد: ۸۸ روز؛ پس یک فرد ۱۵ ساله در زمین، ۶۲ سال سن در عطارد خواهد داشت!

زهره: ۲۲۴/۷ روز؛ پس یک فرد ۱۵ ساله در زمین، ۲۴ سال سن در زهره خواهد داشت.

زمین: ۳۶۵/۲۶ روز

مریخ: ۶۸۶/۹۸ روز معادل حدود ۱/۸ سال؛ پس یک فرد ۱۵ ساله در زمین، ۸ سال سن در سیاره مریخ خواهد داشت.

مشتری: ۴۳۳۲/۸۲ روز معادل حدود ۱۱ سال؛ پس یک فرد ۱۵ ساله در زمین، کمی بیش از یک سال دارد.

زحل: ۱۰۷۵۵/۷ روز معادل حدود ۳۰ سال

اورانوس: ۳۰۶۸۷/۱۵ روز معادل حدود ۸۴ سال

نپتون: ۶۰۱۹۰/۰۳ روز معادل حدود ۱۶۵ سال

پلوتو: ۹۰۵۵۳ روز معادل حدود ۲۴۸ سال

حقایقی جذاب درباره سیاره‌های منظومه شمسی

۱. به جز زمین، سایر سیاره‌ها به نام خدایان اساطیر رومی و یونانی نامگذاری شده‌اند.

۲. سطح سیاره عطارد به خاطر برخورد شهاب‌سنگ‌ها همچون ماه چهره‌ای آبله‌گون دارد. این دهانه‌های برخوردی به افتخار دانشمندان، هنرمندان، موسیقی‌دانان و نویسندگان مشهور نامگذاری شده‌اند.

۳. سطح زهره پوشیده از کوه‌ها و آتشفشان‌هایی است که برخی از آن‌ها احتمالا هنوز فعالند. با این حال رسیدن به سطح زهره سخت و خطرناک است؛ زیرا فشار هوا آنقدر شدید است که می‌تواند هر شی خارجی را خرد کند.

۴. زمین تنها سیاره دارای حیات است. اتمسفر زمین از ساکنان آن در برابر برخوردهای سهمگین شهاب‌ها و سیارک‌ها و همچنین اشعه‌های خطرناک کیهانی محافظت می‌کند.

۵. سیاره سرخ‌فام مریخ، بیش از هر سیاره دیگری میزبان ماموریت‌های فضایی در ۶۰ سال گذشته بوده است.

۶. جرم مشتری ۲ برابر بیشتر از مجموع جرم سایر سیاره‌های منظومه شمسی است. این سیاره که به غول گازی منظومه‌ شمسی معروف است، با گرانش بالایی که دارد بیشتر اجرام صخره‌ای و بزرگ سرگردان منظومه شمسی را جذب و مانع برخورد آن‌ها به زمین می‌شود.

۷. اورانوس به سیاره‌ای کج معروف است. به نظر می‌رسد در زمان شکل‌گیری منظومه‌ شمسی، جرمی بزرگ به این سیاره برخورد و آن را کج کرده است.

در همین رابطه بخوانید: منظومه شمسی زودتر از تخمین‌های پیشین نابود خواهد شد!

منظومه شمسی
اورانوس

۹. نپتون در حال حاضر دورترین سیاره است و بیش از ۴ ساعت طول می‌کشد تا نور خورشید به نپتون برسد.

۱۰. به جز نپتون و اورانوس، ۶ سیاره دیگر با چشم غیرمسلح قابل رویت هستند.

۱۱. اورانوس اولین سیاره‌ای است که با استفاده از تلسکوپ در سال ۱۷۸۱ کشف شد.

تعداد قمرهای هر سیاره منظومه شمسی

شاید تصویر کنید سیارات دیگر منظومه خورشیدی مانند زمین فقط یک قمر دارند، اما جالب است بدانید برخی از سیاره‌ها دارای ده‌ها قمر هستند، این در حالی است که سیارات بدون قمر نیز داریم. در جدول زیر تعداد قمرهای سیاره‌ها نشان داده شده است. پیشنهاد می‌کنیم برای آشنایی با قمرهای منظومه شمسی مقاله ما را بخوانید.

سیاره منظومه شمسی

ترین‌های منظومه‌ شمسی!

۱. عطارد سریع‌ترین سیاره منظومه‌ شمسی، به سیاره گریزپا معروف است؛ به همین علت در زبان فارسی عطارد را تیر نامیده‌اند.

۲. زهره داغ‌ترین عضو منظومه‌ شمسی است. اگرچه عطارد نزدیک‌ترین سیاره به خورشید است اما گرم‌ترین نیست. زهره به دلیل جو غلیظ و سمی که از ابرهای اسید سولفوریک ساخته شده است بسیار داغ است و متوسط دما در سطح آن ۴۶۵ درجه سانتی‌گراد است.

۳. اورانوس با حداقل دمای ۲۲۴- درجه سانتی‌گراد، با وجود اینکه نپتون از خورشید دورتر است، سردترین سیاره منظومه شمسی محسوب می‌شود. دانشمندان دلیل این پدیده را دمای داخلی بیشتر نپتون می‌دانند؛ همچنین نپتون کمی بیشتر از اورانوس، متان را در خود نگه می‌دارد.

۴. سیاره زهره طولانی‌ترین روزها را دارد؛ همان‌طور که گفته شد یک روز در زهره معادل ۲۴۳ روز زمینی است.

۵. مشتری کوتاه‌ترین روزها را دارد؛ یک روز در سیاره مشتری حدود ۹ ساعت طول می‌کشد.

۶. کوه المپوس (Olympus) در مریخ با ارتفاعی نزدیک به سه برابر اورست، بلندترین کوه و قله آتشفشانی منظومه شمسی است.

۷. مشتری بزرگ‌ترین سیاره منظومه شمسی بوده و به همین دلیل به نام پادشاه خدایان رومی یعنی ژوپیتر (Jupiter) نامگذاری شده است. این سیاره به قدری بزرگ بوده که می‌توان ۱۱ زمین را در امتداد استوای آن قرار داد.

۸. عطارد کوچکترین سیاره منظومه‌ شمسی است.

۹. زحل با چگالی کمتر از آب، سبک‌ترین سیاره منظومه‌ شمسی به شمار می‌رود. یعنی اگر بتوانید راهی برای قرار دادن آن در یک استخر عظیم پیدا کنید، روی آب شناور می‌شود!

۱۰. سیاره مشتری میزبان بزرگ‌ترین طوفان منظومه‌ شمسی است. طوفان بزرگ این سیاره معروف به لکه سرخ بزرگ (Great Red Spot) که شباهت زیادی نیز به چشم انسان دارد، ۱/۵ تا ۳ برابر زمین است!

منظومه شمسی
سیاره مشتری و لکه سرخ بزرگش

سیاره‌های کوتوله منظومه شمسی

در سال ۲۰۰۶ اتحادیه بین‌المللی نجوم که مسئولیت طبقه‌بندی اجرام آسمانی را برعهده دارد، دسته جدیدی از اجرام کیهانی را اعلام کرد. نهمین سیاره منظومه شمسی یعنی پلوتو به همراه چهار جرم دیگر این منظومه به نام‌های اریس (Eris)، هائومیا (Haumea)، ماکی‌ماکی (Makemake) و سرس (Ceres) که همگی کوچکتر از قمر زمین هستند، در این گروه جدید موسوم به سیاره‌های کوتوله طبقه‌بندی شدند. البته برخی از اخترشناسان معتقدند ممکن است ۵۰ سیاره کوتوله در سامانه خورشیدی ما وجود داشته باشد.

اریس (Eris)، بزرگترین سیاره کوتوله در میان این سیاره‌ها فقط کمی بزرگتر از پلوتون بوده و قطر آن ۲۳۲۶ کیلومتر است. اریس که در سال ۲۰۰۳ کشف شد، یک قمر به نام دیسنومیا (Dysnomia) دارد. این سیاره کوتوله در فاصله‌ای معادل ۶۸ برابر فاصله زمین تا خورشید به دور تنها ستاره منظومه ما می‌چرخد ​​و ۵۶۱.۴ سال زمینی طول می‌کشد تا به دور خورشید یک گردش کامل کند. مدار اریس در میان تمام سیاره‌های کوتوله سامانه خورشیدی بیشترین انحراف را دارد و یک شبانه‌روز در در این جرم آسمانی ۲۵.۹ ساعت است.

پلوتو یا پلوتون که در سال ۱۹۳۰ کشف شد، با ۵ قمر به طور متوسط ​​در فاصله‌ای برابر ۳۹.۵ برابر فاصله زمین تا ستاره منظومه شمسی به دور خورشید می‌چرخد و قطر آن ۲۳۰۲ کیلومتر است. یک گردش کامل این سیاره به دور خورشید ۲۴۷.۹ سال زمینی به طول می‌انجامد و شبانه‌روز آن ۶.۳۹ برابر شبانه‌روز زمین است.

دیگر سیاره کوتوله منظومه شمسی به نام هائومیا در سال ۲۰۰۳ کشف شد. این سیاره کوتوله با دو قمر شکل بسیار کشیده‌ای دارد و طولانی‌ترین بعد آن حدود ۱۹۶۰ کیلومتر است. هائومیا بسیار سریع به دور محور خود می‌چرخد ​​و با ۳.۹ ساعت کوتاه‌ترین شبانه‌روز را در میان تمام سیاره‌های کوتوله دارد. این سیاره کوتوله که فاصله‌اش تا خورشید ۴۳.۱ برابر فاصله زمین تا این ستاره است، نزدیک به ۲۸۲ سال زمینی طول می‌کشد تا یک مدار به دور خورشید را کامل کند.

سیاره‌های کوتوله منظومه شمسی
سیاره کوتوله هائومیا و دو قمر آن

ماکی‌ماکی نیز نخستین بار در سال ۲۰۰۵ رصد شد و قمر شناخته‌شده‌ای ندارد. فاصله این جرم آسمانی تا خورشید ۴۵.۳ برابر فاصله زمین تا خورشید است ​​و بیش از ۳۰۵ سال زمینی طول می‌کشد تا یک دور کامل گرد ستاره منظومه شمسی بچرخد. هر شبانه‌روز ماکی‌ماکی ۲۲.۵ ساعت بوده و قطر آن ۱۴۲۰ کیلومتر است.

همچنین سرس که اولین رصد آن در سال ۱۸۰۱ صورت پذیرفت، ابتدا سیاره و سپس سیارک نامیده شد، اما در سال ۲۰۰۶ دوباره در دسته سیاره‌های کوتوله قرار گرفت. سرس نزدیک‌ترین سیاره کوتوله به زمین است که فاصله آن تا خورشید تنها ۲.۸ برابر فاصله زمین تا این ستاره بوده و هیچ قمر شناخته‌شده‌ای ندارد. هر سال سرس ۴.۶ سال زمینی و هر شبانه‌روز آن ۹.۱ ساعت است.

منظومه‌ شمسی آنلاین

به کمک لینک‌های زیر می‌توانید منظومه‌ شمسی را آنلاین رصد کنید:
۱. سامانه Eyes On The Solar System ناسا
۲. سامانه اسکای‌مپ
۳. همچنین در  اسپاش نیز می‌توانید منظومه‌ شمسی را در دو حالت دو بعدی و سه بعدی تماشا کرده و اطلاعاتی درباره سیاره‌های آن به‌دست آورید.

منبع shabahang space
با اشتراک گذاری مطلب از اسپاش حمایت کنید
https://espash.ir/?p=64435
مطالب پیشنهادی اسپاش
اشتراک در
اطلاع از
guest

1 دیدگاه
بیشترین رأی
تازه‌ترین قدیمی‌ترین
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها