شهاب سنگ چیست و چگونه می‌توان آن را تشخیص داد؟

12 18,954

همه ما تاکنون تصاویری از سنگ‌های آسمانی درخشانی دیده‌ایم که در جو می‌سوزند و شاید هم موفق به رصد آن‌ها در آسمان شب شده‌‌ایم. این اجسام فضایی شهاب سنگ نامیده می‌شوند که در این مقاله قصد داریم علاوه بر معرفی آن‌ها، راه‌های تشخیص چنین سنگ‌هایی از سنگ‌های معمولی دیگر روی زمین و همچنین ارزش آن‌ها را بررسی کنیم؛ با ما همراه باشید.

شهاب سنگ چیست و چه خواصی دارد؟

شهاب سنگ (به انگلیسی Meteorite) به قطعه‌ای از یک جسم فضایی گفته می‌شود که با عبور از اتمسفر زمین به سطح سیاره ما می‌افتد. این اصطلاح به طور گسترده برای اجسام مشابهی که روی سطح سایر سیاره‌ها و دیگر اجرام آسمانی بزرگ بیفتند نیز صدق می‌کند.

منشا شهابسنگ‌ها می‌تواند سیارک‌ها، سنگ‌های آسمانی، دنباله‌دارها یا اجرام کیهانی بزرگ دیگر باشد. این اجسامِ در حال عبور از جو زمین را در انگلیسی با عناوین Falling Star یا Shooting Star (ستاره دنباله‌دار) نیز می‌شناسند. شهابسنگ‌ها در فضا در اثر واکنش‌های کیهانی مختلف به قطعات کوچک تبدیل شده‌اند.

چرا شهابسنگ‌ها درخشان و شعله‌ور دیده می‌شوند؟ هنگامی که یک شهاب سنگ از جو یک سیاره یا یک قمر عبور می‌کند، با عواملی مانند فشار، شرایط آب و هوا، اصطکاک و فعل و انفعالات شیمیایی با گازها مواجه می‌شود؛ در نتیجه گرم شده، از خود انرژی ساطع می‌کند و به شکل گلوله‌های آتشین درمی‌آید.

در همین رابطه بخوانید: آیا خرید و فروش شهاب سنگ قانونی است؟

منشا شهاب سنگ های مریخی

انواع شهاب سنگ

شهاب سنگ‌ها بسته به موادشان در سه نوع آهنی، سنگی و سنگی-آهنی طبقه‌بندی می‌شوند. شهابسنگ‌های آهنی عمدتا از آهن، نیکل و مواد معدنی ساخته شده‌اند. آن‌ها همچنین حاوی مقدار کمی مواد معدنی کاربید و سولفید هستند. شهاب سنگ‌های سنگی نیز خود به دو نوع تقسیم‌بندی می‌شوند؛ کندریت و آکندریت.

کندریت‌ها از اجرام قدیمی منظومه شمسی ساخته شده‌اند و آکندریت‌ها از مواد سیارک‌ها، ماه، سیاره مریخ و مانند این‌ها شکل گرفته‌اند. هر دو نوع ترکیبات مختلفی دارند، با این حال عمده شهاب سنگ‌ها از نوع سنگی با کانی‌های سیلیکات هستند.

شهابسنگ‌های نوع سوم یعنی سنگی-آهنی شامل مقداری مواد معدنی آهن-نیکل و سیلیکات می‌شوند و آن‌ها را در دو دسته می‌شناسند؛ پالازیت و مزوسیدیت. پالازیت‌ها بلورهای سبز زیتونی بزرگ و زیبایی دارند که از سیلیکات منیزیم-آهن ساخته شده‌اند، در حالی که مزوسیدریت‌ها حاوی انواع مختلف سنگ‌ها، کانی‌ها و فلزات هستند.

همچنین آزمایش‌ها نشان داده است برخی از شهابسنگ‌ها در ساختار خود یخ فسیل‌شده دارند.

شهاب سنگ آهنی
تصویر یک شهاب سنگ آهنی

اندازه شهابسنگ‌ها

بزرگترین شهابسنگی که تاکنون روی زمین شناسایی شده است در سال ۱۹۲۰ در کشور آفریقایی نامیبیا پیدا شد و نام هوبا (Hoba) بر آن نهادند. ابعاد هوبا ۲.۷ متر بوده و با وزنی در حدود ۶۰ تن از آلیاژ آهن و نیکل ساخته شده است. کوچک‌ترین شهاب سنگ‌ها که میکرو شهاب‌ سنگ نامیده می‌شوند، اندازه‌ای از چند صد میکرومتر تا کوچکی حدود ده میکرومتر دارند و در اصل ذرات فضای میان ستاره‌ای هستند که به زمین می‌رسند.

در همین رابطه بخوانید: چگونه حرارت شهابسنگ‌ها عامل ایجاد جواهرات می‌شود؟

بزرگترین شهاب سنگ
شهاب سنگ هوبا

بسیاری از افراد که سنگ‌هایی خاص پیدا می‌کنند به دنبال راه‌های تشخیص شهابسنگ‌ها از سنگ‌های زمینی هستند؛ در ادامه به تفصیل این روش‌ها را معرفی می‌کنیم.

تشخیص شهاب سنگ

چگونه شهاب سنگ را بشناسیم؟ بسیاری از مردم سنگ‌ها یا قطعات فلزی غیرعادی می‌یابند و از خود می‌پرسند آیا ممکن است یک شهابسنگ پیدا کرده باشند! شهابسنگ‌ها دارای چندین ویژگی هستند که به تمایز آن‌ها از سایر سنگ‌ها کمک می‌کند:

  • چگالی: شهاب سنگ‌ها معمولا نسبت به اندازه خود بسیار سنگین هستند، زیرا حاوی فلز آهن و مواد معدنی متراکمند.
  • خاصیت مغناطیسی: از آنجایی که بیشتر شهابسنگ‌ها فلز آهن دارند، اغلب یک آهنربا به آن‌ها می‌چسبد. البته در مورد شهاب‌سنگ‌های نوع سنگی ممکن است آهنربا به آن‌ها نچسبد، اما اگر آهنربا را با نخ آویزان کنید، جذب شهاب سنگ می‌شود.
  • شکل غیرمعمول: شهاب سنگ‌های آهن-نیکل به ندرت ظاهری گرد مانند دارند؛ در عوض دارای شکلی نامنظم با حفره‌های غیرمعمول شبیه اثر انگشت در سطح خود هستند که به آن رِگماگلیپت (Regmaglypt) می‌گویند.
  • پوسته گداخته: شهاب‌سنگ‌های سنگی معمولا دارای پوسته نازکی بر روی سطح خود هستند که هنگام عبور از جو ذوب شده است.
شهاب سنگ
تکه‌ای از شهاب سنگ ۱۵ تنی El Ali که سال ۲۰۲۰ در کشور سومالی با زمین برخورد کرد

شهابسنگ‌ها خصوصیات زیر را شامل نمی‌شوند:

  • بلورهای رنگ روشن: کوارتز (Quartz) یک سنگ کریستال معمولی و با رنگ روشن در پوسته زمین است که در دیگر اجرام منظومه شمسی یافت نمی‌شود.
  • حباب‌ها: سنگ‌ها یا گدازه‌های آتشفشانی روی زمین اغلب حاوی حباب‌ها یا وزیکول‌ها (Vesicles) می‌شوند، اما شهابسنگ‌ها این‌گونه نیستند.
  • رگه: اگر یک شهابسنگ را روی سطح سرامیکی بدون لعاب خراش دهید، نباید رگه‌ای از آن باقی بماند. سنگ متراکمی که رگه‌ای سیاه یا قرمز از خود به جای می‌گذارد، احتمالا به ترتیب حاوی مواد معدنی آهن مگنتیت یا هماتیت است که هیچ یک از این دو به طور معمول در شهاب‌سنگ‌ها یافت نمی‌شوند.
انواع شهاب سنگ
شهابسنگ‌ها این شکلی نیستند

برای تشخیص شهاب سنگ در خانه شاید بهترین راه استفاده از آهنربا باشد، اما همواره به خاطر داشته باشید که سنگ‌ها و کانی‌ها باید توسط افراد متخصص مورد بررسی قرار گیرند تا بتوان آن‌ها را به طور دقیق تشخیص داد. برای تست شهاب سنگ به کجا مراجعه کنیم؟

حال اگر موفق به تشخیص شهابسنگ شدیم، آیا می‌توان برای آن خریدار پیدا کرد و اصلا شهاب سنگ‌ها ارزش مالی خاصی دارند؟

قیمت شهاب سنگ

چرا شهاب سنگ‌ها مهم هستند؟ شهابسنگ‌ها برای مجموعه‌داران و نیز محققان ارزشمندند. از آنجایی که شهاب‌سنگ‌ها بسیار کمیاب هستند، ارزش مادی بالایی دارند. قیمت این قطعات کیهانی را بر اساس گرم تعیین می‌کنند و به فروش می‌رسانند.

مواردی چون میزان کمیاب بودن، مواد موجود در آن‌ها و اندازه این مواد می‌تواند بر قیمت شهابسنگ‌ها تاثیر بگذارد. قیمت شهابسنگ‌های آهنی معمولی اغلب در محدوده ۰.۵ تا ۵ دلار آمریکا به ازای هر گرم است.

فروش شهاب سنگ

برای فروش شهاب سنگ به کجا مراجعه کنیم؟ اگر به دنبال فروش شهاب سنگ هستید، می‌بایست به مجموعه‌داران و افرادی که این نوع اجرام را نگه‌داری می‌کنند، مراجعه کنید.

شهاب‌سنگ‌ها زمین را نابود خواهند کرد؟

به گفته دانشمندان اولین گام برای مقابله با خطر شهاب‌سنگ‌ها این است که یک فضاپیما را در نزدیکی آن قرار دهید. چون جاذبه مانند یک طناب نامرئی عمل می‌کند، جرم به محض نزدیک شدن به فضاپیما جذب آن می‌شود. بایستی به تدریج مسیر فضاپیما را با روشن کردن موتور‌ها تغییر داد تا شهاب‌سنگ را جابجا کند. به این کار «کشانه گرانشی» (gravity tractor) می‌گویند.

همچنین اگر کمتر از چند هفته تا پیش از برخوردی فاجعه‌بار فرصت داشته باشیم، می‌توان از سلاح هسته‌ای استفاده کرد. از جمله اقدام‌هایی که می‌توان انجام داد پرتاب فضاپیمایی پر از سلاح‌های معمولی یا هسته‌ای به مدار زمین و شلیک به جرم مورد نظر از فضا است.

ناسا نیز برای چنین برخورد‌های احتمالی تمهیداتی در نظر دارد و هر ۲ سال یک بار، دانشمندان و کارمندان بخش خدمات اضطراری را به عنوان بخشی از کنفرانس «دفاع از سیاره» که توسط فرهنگستان بین‌المللی کیهان‌نوردی (International Academy of Astronautics) برگزار می‌شود گرد هم می‌آورد تا درباره‌ تهدید فرضی برخورد یک سیارک به زمین با هم بحث کنند.

اگرچه تا به حال همه‌ سیارک‌هایی بزرگ و نزدیک در فاصله‌ای ایمن از کنار زمین رد شده‌اند، اما متخصصان دفاع از سیاره قصد دارند برای زمانی که احتمال برخورد وجود دارد آماده باشند؛ بنابراین برای این کار مانوری فرضی انجام می‌دهند. در طول این مانور دانشمندان هشدار برخورد سیارک را به صدا درمی‌آورند. گروه داده‌ها را به صورت مرحله‌ای و طی چند روز فاش می‌کند تا مشابه تحقیقات در دنیای واقعی باشد.

در طول این برنامه همه‌ی افراد گروه شامل دانشمندان سیارک‌ها، مهندسین فضاپیما‌ها و غیره به چالش‌هایی که ممکن است با آن روبه‌رو شوند، تصمیم‌های مربوطه، اطلاعات و برنامه‌ریزی‌های مورد نیاز فکر می‌کنند.

در حال حاضر راه حل قطعی برای دور کردن سیارک‌های خطرناک وجود ندارد، اما محققان می‌کوشند تا راه حلی برای این موضوع بیابند.

در کجا می‌توان شهاب سنگ پیدا کرد؟

حال که از ارزش شهابسنگ‌ها آگاه شدیم، به پاسخ این پرسش می‌پردازیم که بهترین روش یافتن شهابسنگ چیست؟ تقریبا تمام شهابسنگ‌ها در بیابان‌ها یافت می‌شوند؛ مناطقی که شهابسنگ‌ها در طول هزاران سال در آنجا جمع شده‌اند، بدون اینکه اتفاق خاصی برای آن‌ها بیفتد.

همچنین اگر در جستجوی شهابسنگ هستید، باید در نظر داشته باشید که این قطعات کیهانی عموما دارای رنگی تیره هستند؛ چنین مشخصه‌ای به یافتن آن‌ها کمک زیادی می‌کند.

در همین رابطه بخوانید: ۵ حقیقت جالب در مورد شهابسنگ‌ها که شاید ندانید!

شهاب شهاب‌واره شهاب‌سنگ

در پایان خوب است بدانید در ایران نیز تاکنون شهابسنگ‌های مختلفی پیدا شده است. اولین شهاب سنگ در ایران شهداد نام دارد که در سال ۲۰۰۵ در حاشیه غربی کویر لوت یافت شد. دیدگاه‌های خود را درباره این مقاله در قسمت نظرات با ما در میان بگذارید و سوالاتتان را مطرح کنید؛ کارشناسان اسپاش به شما پاسخ می‌دهند.

منبع vedantu nationalgeographic usgs tabnakjavan
با اشتراک گذاری مطلب از اسپاش حمایت کنید
https://espash.ir/?p=70451
مطالب پیشنهادی اسپاش
اشتراک در
اطلاع از
guest
12 نظرات
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها
زهرا
زهرا
10 روز قبل

سلام منم چند تا سنگ دارم که رگه نداره و رد خاکستری و کرم داره و اینکه جذب کمی داره ولی چگالیشو نگرفتم ولی نمیدونم واقعیه یا نه

ramoo
ramoo
3 ماه قبل

منم یک شهاب سنگ دارم میخام بفروشمش کجا باید برم

مهدی
مهدی
2 ماه قبل
پاسخ به  ramoo

منم یه سنگ سیاه دارم که مختصر به آهنربا میچسبد

جابر
جابر
4 ماه قبل
امتیازدهی به مقاله :
     

باسلام.چندین سنگ با رنگهای قهوه ای سوخته و سبز یشمی که آهنرباهم جذب میکنن و یک سنگ قهوه ای سوخته که بر اثر برخوردچند تکه شده و همشونم توی شعاع دو متری جمع آوری کردم و آهنربا جذب میکنه.چنانچه دوستان خریدار سراغ داشتن با قیمت کارشناسیه درست و تفاهمی میفروشم.من مشهد هستم.

آندره اتوسیان
آندره اتوسیان
1 ماه قبل
پاسخ به  جابر

سلام میدونستی مشهد یکی از چند شهر مهم دنیاس برای داشتن معادن سنگ های قیمتی البته چون نزدیک مرزهای افغانستان ه وتقریبا افغانستان مقام اول معدن یاقوت زمرد و غیره رو داره دلیل حمله آمریکا همین بود پس اگه اون سنگ رو پیدا کردی اگه نزدیک کوهه پس بگرد معدان پیدا کن همون لوکیشن ک اون ۳تا سنگ رو پیدا کردی

مجید
مجید
4 ماه قبل

سلام وقت بخیر بنده دو تیکه سنگ دارم که فکر می کنم شهاب سنگ باشه چون آهن ربا رو جذب خودش میکنه و شکل و شمایلش به اون چه میگین می خوره چگونه میشه بیشتر و بهتر بدونیم که آیا شهاب سنگ هست یا نیست لطفا راهنمایی کنید

امیر خان
امیر خان
7 ماه قبل

سلام من یک تیکه شهاب سنگ دارم .چنانچه مایل به خرید هستید

وحید
وحید
8 ماه قبل

سلام مهندس من شهاب سنگ دارم قیمتش چنده اگر خریدار هستین درخدمتم

آندره اتوسیان
آندره اتوسیان
1 ماه قبل
پاسخ به  وحید

۴۰میلیارده اگه اصل باشه فقط ارزون ندی گرمی ۵۰دلاره

یاسر
یاسر
1 سال قبل

با سلام و خسته نباشید
بنده مدتی هست که یک تکه سنگ در حدود ۵۳ گرم با شکل سوخته شده پیدا کردم و نسبت به این مقاله خیلی مشتاق شدم که بدونم دقیقا آیا این سنگ واقعا شهاب سنگ هست یا نه ،واقعا ذهنم مدتی هست درگیراین این موضوع شده

آرزو
آرزو
1 سال قبل
امتیازدهی به مقاله :
     

سلام۔من سه عدد سنگ دارم ک آهنربا جذب میکنن ولی مطمئن نیستم ک شهاب باشن

آندره اتوسیان
آندره اتوسیان
1 ماه قبل
پاسخ به  آرزو

آهنربا رو نباید زیاد و مستقیم با قدرت جذب کنه ی نخ ببند ب آهن ربا از بالا بیار ب سمت سنگ ببین حدود ۱درصد جذب کنه اصله و گرمی ۵۰دلاره