درخواست از رئیس جمهور برای توجه بیشتر به صنعت فضایی در دولت سیزدهم

کارگروه صنعت فضایی بسیج دانشجویی دانشکده‌ برق دانشگاه تهران در نامه‌ای به سید ابراهیم رئیسی، رئیس دولت سیزدهم، ضمن بیان مشکلات ایجادشده برای صنعت فضایی طی ۸ سال گذشته، نوشت: «متاسفانه در سال‌­های اخیر این صنعت به‌دلایل مختلف به‌شدت مورد اجحاف قرار گرفته و در دولت یازدهم و دوازدهم از رسیدن به اهداف تعیین‌شده در اسناد بالادستی عقب مانده است.»

متن این نامه به‌شرح زیر است:

«بسم الله الرحمن الرحیم

جناب آقای دکتر سید ابراهیم رئیسی، ریاست محترم جمهور؛

سلام علیکم

مسئله­ پیشرفت علمی، توسعه­ فناوری­‌های کشور و بهره‌­گیری از آن­‌ها در هر دوره‌­ای جزو تاکیدات اصلی رهبری بوده و به‌عنوان یکی از اولویت­‌های پیگیری در دولت­‌ها معرفی شده است. در میان فناوری­‌ها و صنایع حال حاضر کشور، صنعت فضایی به‌عنوان یکی از سه صنعت اقتداری جهان و یکی از راهبردی‌ترین صنایع ملی، در حالی در کشور ما مورد غفلت واقع شده و از جایگاه اصلی خود دور شده که بی‌شک یکی از فرصت­‌سازترین صنایع دانش­ بنیان است که می‌­تواند در عین بومی و درون‌­زا بودن، به‌شدت مولد، پیش­رو و برون‌گرا باشد.

این فناوری که حتی در میان اولویت­‌های بند الف «نقشه­­ جامع علمی کشور» هم جایگاه نخست را دارد، علاوه‌برآنکه ظرفیت فوق‌­العاده بالایی جهت ایجاد اشتغال برای قشر گسترده‌ای از دانشجویان و فارغ‌­التحصیلان رشته‌های مختلف دارد، به‌علت بازار خوب خود در سطح جهانی، می­‌تواند به یکی از بازوهای اقتصاد مقاومتی در کشور تبدیل شود؛ اگر عزم و اراده‌­ای برای پرداخت به این صنعت که سودآوری­‌اش تنها به اقتصاد خلاصه نمی­‌شود، وجود داشته باشد.

سرریز ناشی از صنعت فضایی نه‌تنها در اقتصاد که در حوزه­‌های دیگر چون فناوری‌­های ارتباطی، محیط زیست، مدیریت بحران و کشاورزی شگفت­‌آور است. ازآنجا‌که تنها تعداد معدوی از کشورهای جهان به چرخه­ کامل این فناوری دسترسی دارند و از طرفی ساده‌ترین نتیجه­ جانبی و جدایی­‌ناپذیر پیشرفت در فناوری‌­های روز دنیا و توسعه صنایع این چنینی، افزایش اقبال به سایر تولیدات و محصولات آن کشور و ایجاد ذهنیت مثبت در اذهان مردم دیگر کشورهاست، فرصتی بسیار مناسب برای ایران در منطقه و جهان اسلام از حیث بازار این صنعت، وجود دارد.

ازسوی‌دیگر، اهمیت رسیدگی به مرزهای فضایی که در کنار مرزهای آبی، خاکی و هوایی در حال تبدیل شدن به محل مناقشه بین کشورها و سازمان‌­های جهانی ا­ست، ضرورت پرداخت به صنعت فضایی را آشکارتر می‌کند و نشان­‌دهنده­ خسارت حاصل از بی­‌توجهی به این حوزه در سال­‌های آینده است؛ درحالی‌که فرصت پرداخت به این فناوری و صنعت درحال‌حاضر مهیاست.

دسترسی به چرخه کامل فناوری مذکور به‌طور مستقل، گواهی بر وجود توانمندی‌­های لازم و متخصصین زبده در داخل کشور است و موفقیت­‌های چشمگیر ایران در این صنعت، از وجود ظرفیت بالقوه برای بهره‌برداری از فرصت­‌های نهفته در این حوزه خبر می­‌دهد. اما متاسفانه در سال‌­های اخیر این صنعت به‌دلایل مختلف به‌شدت مورد اجحاف قرار گرفته و در دولت یازدهم و دوازدهم از رسیدن به اهداف تعیین‌شده در اسناد بالادستی عقب مانده است.

این صنعت که با عنوان «گرفتن بهانه از طرفین غربی مذاکرات» از سال ٩۴ رسما وارد دوره­ رکود خود شد تا مبادا پوششی برای فعالیت­‌های موشکی قلمداد شود، تابه‌امروز و با وجود همه تلاش­‌‌هایی که در چند سال اخیر برای احیای دوباره­ جایگاه آن و رسیدن به اهداف اسناد عالی کشور، من جمله نقشه جامع علمی کشور، برنامه ششم توسعه و سند جامع توسعه هوافضای کشور شده است، هنوز تا نقطه­ مطلوب فاصله­ بسیار دارد و از مهم­‌ترین علل آن عدم باور جدی به اهمیت و جایگاه صنعت مورد بحث در دو دوره­ دولت آقای روحانی بوده است.

چنان‌که در این هشت سال حتی یک بار هم شورای عالی فضایی به‌ریاست ایشان تشکیل نشد، بودجه­ این صنعت به‌طور چشمگیری در دولت یازدهم کاهش یافت که به تعدیل نیروها، از دست رفتن تعداد بسیار زیادی از نخبگان حوزه فضایی و مهاجرت آن‌­ها به کشورهای دیگر منجر شد و پروژه‌­های بسیاری به‌حالت تعلیق یا لغو در آمد و فرصت­‌های زیادی برای همکای با سایر کشورها از دست رفت.

در حال حاضر این صنعت با چالش­‌هایی جدی روبه‌روست:

عدم باور جدی مسئولین و مقامات عالی کشور به اهمیت صنعت فضایی در سال­‌های گذشته و در نتیجه­ آن، عدم تشکیل شورای عالی فضایی موجب شده سیاستگذاری­‌های حوزه­ بالادستی و میان­دستی دچار اشکالات جدی شود. ازاین‌رو تناسبی بین اهداف اسناد عالی با شرایط فعلی صنعت فضایی و قوانین این حوزه دیده نمی‌­شود.

این در حالی است که ساختار صنعت فضایی کشور در فاصله­ کوتاه سال‌های ٩٠ تا ٩۴ با تغییرات شدیدی روبه‌­رو شد که هر دو ساختار دچار اشکالاتی بودند و نتیجه­ این تغییرات، عدم هماهنگی بین بخش‌­ها، از دست رفتن وجاهت و جایگاه سازمان فضایی ایران و به‌دنبال آن، نزول صنعت فضایی کشور بوده است.

با ادغام تمام نهادهای مرتبط با بخش فضایی در سال­‌های پایانی دولت دهم و انتقال سازمان فضایی به معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری در این دوران اگرچه اشکالاتی به‌وجود آمد، اما بازتغییرات اعمالی در دولت یازدهم که منجر به از بین رفتن یکپارچگی این نهادها و ایجاد ساختارهای موازی شد، ضربه شدیدی بر صنعت فضایی کشور وارد کرد و منجر به از دست رفتن جایگاه حقیقی صنعت فضایی، بر زمین ماندن پروژه­‌های در دست اجرا، قرارگیری تمرکز اصلی بر لایه پایین دست و خدمات کاربردی فضایی، کاهش تمرکز بر لایه­ زیرساخت و توسعه­ فناوری و محقق نشدن اهداف تعیین‌شده در اسناد عالی شد.

در چنین شرایط آشفته‌­ای پایش دقیقی از سوی دستگاه‌­های ناظر نیز اتفاق نیفتاد تا آسیب‌شناسیِ منجر به ارائه راه‌حلی صورت گیرد و می‌­توان گفت اساسا هیچ نهاد بالادستی برای نظارت در این حوزه وجود ندارد.

علاوه‌بر این چالش‌­ها، تخصیص بودجه­ نامناسب و هدررفت همان مقدار ناکافی بودجه­ تخصیص داده‌شده، در کنار نبود تحقیقات منسجم، اثربخش، جدی و مکمل و ناموازی به‌علت عدم تدوین اولویت­‌ها و هم­چنین نبود حمایت مالی، موجب از دست رفتن تعداد زیادی از نیروهای متخصص این حوزه شده است که آسیب‌­هایی چون عدم شکل‌­گیری شرکت­‌های دانش‌­بنیان کافی در این حوزه و عدم ورود جدی بخش خصوصی را نیز در پی داشته است.

در این میان اما می­‌توان گفت مهم‌­ترین موضوعی که به‌شدت مورد غفلت واقع شده و اساسا در دو دولت گذشته جایگاهی نداشته، «دیپلماسی فناوری» بوده است که می‌­توانست کمک بسیار شایانی در رشد این صنعت در ابعاد مختلف اقتصادی و راهبردی داشته باشد.

عدم وجود دیپلماسی فناوری و نداشتن ارتباطی کارا و موثر چه با متحدان منطقه­‌ای و جهانی و چه با کشورهای دارای ظرفیت برای تبدیل شدن به مشتری صنعت فضایی، موجب از دست دادن فرصت‌­های بیشماری در سطح جهانی و ناتمام ماندن بسیاری از پروژه‌­های مشترک پیشین شده است.

بنابراین از شما و دولت شما انتظار می‌­رود صنعت فضایی را نه به‌چشم حوزه‌­ای هزینه­‌بردار یا صنعتی دست ­نیافتنی و موضوعی نمایشی برای خودنمایی علمی، بلکه به‌چشم فرصتی بی‌نظیر برای سرمایه­‌گذاری و محقق ساختن اقتصاد دانش‌بنیان و دارای اهمیتی فراتر از صرف اقتصادی دانسته، جایگاه راهبردی آن را مورد توجه قرار دهید و با واقف بودن به سرریزهای این صنعت در سایر صنایع و حوزه­‌های روز و مورد نیاز جامعه، از آن به بهترین شکل ممکن بهره ببرید.

به همین جهت لازم می ­دانیم آنچه را که در انتخاب وزیر و در اتخاذ رویکردهای ناظر به این صنعت در دولت سیزدهم مورد تاکید بوده و راهبرد پیشنهادی متخصصین و فعالین رده­‌های مختلف این حوزه است، با شما مطرح کنیم:

عزم جدی در تشکیل شورای عالی فضایی برای تصمیم­‌گیری در مورد اولویت­‌های فضایی کشور، مهم‌­ترین حلقه­ گم‌شده جهت آغاز تغییرات در ساختار صنعت فضایی کشور و بهبودبخشی آن است و شخص رئیس جمهور در جایگاه ریاست این شورا، در آن نقش دارد.

ازاین‌رو از شما به‌عنوان رئیس جمهور منتخب ملت انتظار می‌­رود برخلاف آنچه که در دو دولت پیشین رخ داد، با حضور در این شورا، آغازگر این روند تحولی باشید تا با شروع مجدد فعالیت جدی این نهاد، علاوه‌بر ارزیابی، آسیب‌شناسی و بازبینی و اصلاح سند جامع توسعه­ هوافضا و ایجاد تناسب بین اهداف تعیین‌شده و وضع موجود، فرصتی برای بررسی و تصویب برنامه­ ده ساله­ فضایی و ارائه­ ماموریت ویژه به سازمان فضایی نیز ایجاد شود و روند اقدامات اصلاح گردد.

دیگر اقدام ضروری برای این صنعت که وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در کنار شورای عالی فضایی نقش مهمی در آن خواهد داشت، آماده‌سازی لایحه­ تبیین ساختار مناسب سازمان فضایی و نهادهای مرتبط با حوزه­ فضا در کشور و یکپارچه‌سازی آن­‌هاست تا با این کار مدیریت بهتری بر بخش‌­های مختلف صورت گرفته و این صنعت بتواند جایگاه حقیقی و مناسب خود را بیابد.

انتخاب و به‌کارگیری مدیران باتجربه­ این حوزه و تغییر نگاه به صنعت فضایی جهت بهره­‌برداری همه‌جانبه از آن در سطوح مختلف وزارت ارتباطات، وزارت دفاع، وزارت علوم و معاونت علمی ریاست جمهوری که هر یک نهادها و بخش‌­هایی مرتبط با این صنعت دارند، جهت ایجاد تغییر در این صنعت ضروری است.

توجه اساسی به توسعه­ بازار و بازاریابی خدمات کاربردی محصولات حوزه­ فضا و نگاه به آن به‌عنوان یکی از ارکان مهم اقتصاد دانش‌بنیان، در کنار پیگیری جدی دیپلماسی اقتصادی و دیپلماسی فناوری و قرارگیری آن در دستور کار وزارت خارجه و در نظر داشتن کشورهای همسایه، به‌ویژه ملل مسلمان، تاثیر چشمگیری در پیشرفت این صنعت در کشور خواهد داشت و علاوه‌بر سودآوری اقتصادی و همچنین کاهش هزینه­‌های صرف‌شده در پروژه‌­ها، از حیث راهبردی جایگاه ایران را در منطقه و ملت­‌های مسلمان استحکام خواهد بخشید و به تحقق اهداف تعیین‌شده در سند جامع توسعه­ هوافضا نیز کمک خواهد کرد.

همکاری با کشورهایی چون ترکیه، مالزی، اندونزی و پاکستان می‌­تواند فرصت بسیار مناسبی برای تبدیل شدن به یک مرکز در این صنعت شده و بهبود و توسعه­ حامل‌های فضایی و فناوری ساخت ماهواره‌­ها را به‌همراه داشته باشد و زمینه­ کار بر روی ماهواره­‌های مشترک (دست‌کم در مدار لئو) را فراهم آورد.

تخصیص صحیح منابع مالی و تبیین سازوکار نظارتی صحیح جهت بررسی وضعیت پیشرفت کارها و مصرف منابع از دیگر راهبردهای مهمی است که می­‌تواند از هدررفت سرمایه جلوگیری کرده و بازدهی پروژه‌­ها را افزایش دهد.

حمایت و بهادهی مناسب به شرکت­‌های دانش‌­بنیان حوزه­ فضا و ترغیب بخش خصوصی جهت ورود به سرمایه‌­گذاری در این صنعت توسط زیربخش­‌های مربوطه در وزارت ارتباطات، وزارت علوم و نهاد علمی ریاست جمهوری و همچنین روی آوردن سازمان­‌ها و نهادهای دولتی از جمله وزارت جهاد کشاورزی و سازمان حفاظت محیط زیست، به استفاده از خدمات فضایی برای به‌روز کردن روندهای مورد استفاده­ خود، سرعت پیشرفت در صنعت فضایی را بهبود بخشیده و فرصت مناسبی جهت ایجاد اشتغال برای نخبگان این صنعت در کشور پدید خواهد آورد.

بی‌شک صنعت فضایی جایگاه مهمی را در انقلاب صنعتی چهارم به‌خود اختصاص خواهد داد و درهم‌­تنیدگی آن با ابعاد مختلف جامعه­ امروز لزوم پرداخت به این صنعت به‌عنوان یکی از مولفه‌های اقتدار کشور را آشکار می­‌کند.

امید می­‌رود با اصلاح ساختار و یکپارچه‌سازی نهادهای مرتبط حوزه فضایی، بازگشت این صنعت به جایگاه حقیقی خود و ارائه­ ماموریت ویژه و بودجه مکفی به زیربخش‌­های مربوطه، به‌ویژه سازمان فضایی، در کنار توجه به دیپلماسی فناوری و بسط بازار صنعت فضایی، شاهد رشد و پیشرفت روزافزون ایران عزیز بر قله‌­های این فناوری  راهبردی باشیم تا سرریز این دانش در ابعاد مختلف جامعه قابل لمس باشد و دولت سیزدهم بتواند گام بلندی را در این مسیر بردارد.

منبع farsnews
نوشته‌های که ممکن است علاقه‌مند باشید :
ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.