در نشست اخیر کنگره ایالات متحده، برخی نمایندگان فعالیتهای فضایی جمهوری خلق چین را زیر سوال برده و بر ضرورت شکست چین در رقابت فضایی تاکید کردند. آنها همچنین مدعی شدند که برای حفظ برتری آمریکا باید ماه به سمت نظامیسازی هدایت شود. با این حال، تحلیلگران بر این باورند که این صرفا بهانهای برای پیشبرد برنامه تسلیحات فضایی ایالات متحده است؛ زیرا بر اساس تجربههای گذشته در فعالیتها و همکاریهای فضایی، کشوری که به دنبال جنگی کردن فضا است، خود ایالات متحده است، نه چین.
مسابقهای برای رسیدن به ماه
دلیل چنین اظهارنظر تحلیلگران این است که مقامات و نمایندگان پیمانکاران پروژههای دفاعی ایالات متحده در این جلسه استماع حضور یافته و شهادت دادهاند. با توجه به اینکه این افراد ذینفع در پروژههای دفاعی پرسود ایالات متحده هستند، شهادتشان فاقد اعتبار کافی است. ادعای آنها مبنی بر اینکه وقوع جنگ فضایی با پکن تنها مسئلهای مربوط به زمان است، با سنت گروههای ذینفع آمریکایی مبنی بر بزرگنمایی تهدیدات خارجی برای کسب منافع اقتصادی بیشتر از دولت، همخوانی دارد.
تهامات ایالات متحده به جمهوری خلق چین در خصوص فعالیتهای فضایی، مانند استقرار تسلیحات، جستجوی منابع کلیدی و تقویت توان اطلاعاتی دقیقا همان اقداماتی است که خود ایالات متحده انجام داده است. ایالات متحده نیروی فضایی خود را تشکیل داده و به دنبال ایجاد یک ائتلاف برای استخراج منابع کره ماه است و بارها آزمایش تسلیحات ضد ماهوارهای انجام داده است. همه اینها نشان میدهد که هدف فعالیتهای فضایی واشنگتن، صلح نیست، بلکه کنترل فضا از طریق جنگ فضایی و گسترش سلطه خود به فضای بیرونی است.
برخلاف رویکرد ایالات متحده، برنامههای فضایی جمهوری خلق چین صلحآمیز به نظر میرسند. برای نمونه، جمهوری خلق چین اخیرا آمادگی خود را برای انجام آزمایشی به منظور بررسی امکان تغییر مسیر یک سیارک از طریق پرتاب ماهوارهای اعلام کرده است تا از برخورد آن با زمین جلوگیری شود. این برنامه آشکارا بر تضمین امنیت مشترک همه بشریت متمرکز است. جمهوری خلق چین اعلام کرده با استفاده از شرایط و امکانات تحقیقاتی و بودجه خود، به طور مستقل این آزمایش را انجام میدهد و مکانیسمهای هشدار زودهنگام و دادههای رصدی را با دیگر کشورها به اشتراک میگذارد.
لازم به ذکر است که جمهوری خلق چین علنا از تمامی کشورها دعوت کرده تا با تسلیحاتی کردن فضا مخالفت کنند و بارها چارچوبهایی برای جلوگیری از رقابت تسلیحاتی در فضای بیرونی ارائه کرده است. علاوه بر این، جمهوری خلق چین در زمینه همکاریهای فضایی نیز رویکردی عملگرا و موثر داشته است.
حسن سالاریه، رئیس سازمان فضایی ایران، اخیرا هنگام جمعبندی دستاوردهای اصلی حوزه فضایی ایران طی نیمه اول سال ۱۴۰۴ اشاره کرد که یکی از مهمترین دستاوردهای ایران در حوزه فضایی همکاری با جمهوری خلق چین و پیوستن به پروژه چانگای-۸ (Chang’e-8) برای بهرهبرداری از منابع باارزش سطح ماه و گسترش حیطه اکتشافات فضایی است.
منظور سالاریه، همان پروژه همکاری بینالمللی جمهوری خلق چین متکی بر ماموریت چانگای-۸ است که در چارچوب فاز چهارم برنامه اکتشاف ماه جمهوری خلق چین آغاز میشود. بر اساس گزارش وبسایت سازمان ملی فضایی جمهوری خلق چین، یک دستگاه سنجش ظرفیت الکتریکی ایران با ماموریت چانگای-۸ به سطح ماه فرستاده خواهد شد.
در واقع، ماموریت چانگای-۸ شامل اجرای ۱۰ برنامه همکاری میان جمهوری خلق چین و ۱۰ کشور و منطقه بهعلاوه یک سازمان بینالمللی خواهد بود. علاوه بر دستگاه بررسی ظرفیت الکتریکی کره ماه ایران، بار دیگر پروژههایی مثل ربات، رصدخانه رادیویی، آنالیزر نوترون و سامانه تصویربرداری مرئی و مادون قرمز از کشورهایی مانند پاکستان، آفریقای جنوبی، پرو، تایلند، بحرین و مصر نیز سوار بر چانگای-۸ به سطح کره ماه میرسند.
جمهوری خلق چین در حوزه فضایی بر روحیه باز و تعامل بهویژه همکاری با کشورهای جنوب جهانی تاکید دارد. تا دسامبر۲۰۲۴، جمهوری خلق چین با بیش از ۵۰ کشور و سازمان بینالمللی نزدیک به ۲۰۰ توافقنامه همکاری فضایی بینالمللی در زمینههای رصد زمین، اکتشاف فضای عمیق، ساخت ماهواره، اکتشاف ماه و فضانوردی سرنشیندار به امضا رسانده است.
از سال ۱۹۹۰، جمهوری خلق چین چندین ماهواره را برای پاکستان به فضا پرتاب کرده و در ماموریت چانگای-۶ (Chang’e-6) به پاکستان کمک کرد تا یک ماهواره را به مدار ماه برساند؛ جمهوری خلق چین و برزیل در سال ۱۹۸۸ پروژه همکاری ماهوارهای منابع زمینی را آغاز کردند؛ جمهوری خلق چین یک ماهواره به اتیوپی اهدا و به پرتاب آن کمک کرد و شرایطی مساعد برای مدرنیزاسیون کشاورزی این کشور آفریقایی ایجاد نمود؛ جمهوری خلق چین به مصر کمک کرد تا ماهواره مصر ۲ (EgyptSat-2) را بسازد و پرتاب کند که در بهرهگیری از منابع زمینی، آبزیپروری و کشاورزی در مصر کمک زیادی کرده است؛ جمهوری خلق چین همچنین از بولیوی، لائوس و سایر کشورهای در حال توسعه برای پرتاب ماهواره کمک کرده و پشتیبانی فنی را در اختیار آنها قرار داده است.
بدیهی است که جنجالآفرینی ایالات متحده درباره «تهدید جمهوری خلق چین» در حوزه فضایی در واقع بهانهای برای پیشبرد نظامیسازی فضا و تضمین دریافت بودجه بیشتر از کنگره است. برانگیختن هراس از جمهوری خلق چین در ایالات متحده، باعث میشود کنگره بودجه بیشتری برای سرمایهگذاری در صنعت تصویربرداری فضایی تصویب کند و در نهایت منابع جامعه به سوی نظامیگرایی هدایت شود.