دستگاه شبیهساز فضایی ریزگرانش در دانشگاه علوم پزشکی شیراز ساخته شد
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی شیراز، دوشنبه ۱۹آذر۱۴۰۳ از طراحی و ساخت دستگاه شبیهساز فضایی ریزگرانش از نوع موقعیتیابی تصادفی به عنوان یک دستگاه پیشرفته در این دانشگاه خبر داد؛ دستگاههای ریزگرانش، شرایط گرانش نزدیک به صفر و بی وزنی همچون محیط فضا را بر روی زمین ایجاد میکنند.
این شبیهساز فضایی توسط محمد جواد مرتضوی، رئیس مرکز تحقیقات پرتوهای یونساز و غیر یونساز دانشگاه علوم پزشکی شیراز و جواد مرادقلی، پژوهشگر این مرکز تحقیقاتی، توسعه یافته است.
مولفههای کلیدی سامانه شبیهساز ریزگرانش فضا بر روی سطح زمین
محمد جواد مرتضوی با اشاره به تاثیرات فراوان ریزگرانش (Microgravity) بر پدیدههای فیزیکی و نیز سامانههای زیستی میگوید: «به کمک این دستگاهها، افزون بر اجرای پژوهشهای زیستشناسی و پزشکی فضایی در زمین، امکان اجرای پژوهشهای مرتبط در زمینههای گوناگون علوم پزشکی از جمله پژوهشهای سلولی و مولکولی، مهندسی بافت و نیز ساخت برخی داروها فراهم میشود.»
حسین پارسایی، مدیر توسعه فناوری سلامت معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی شیراز نیز با اعلام آمادگی و استقبال از طرحهای فناورانه دانشگاهیان میگوید: «دستگاه شبیهساز فضایی ریزگرانش (Random Positioning Machine به اختصار RPM)، در قالب یک طرح فناورانه مصوب کارگروه فناوری سلامت دانشگاه علوم پزشکی شیراز تولید شد.»
در بررسی پیامدهای زیستی رویارویی با محیط فضا، در نظر گرفتن تنها یک عامل اثرگذار فضایی همچون ریزگرانش، امکان دارد سبب بروز خطاهای بزرگ در تعمیم نتایج به محیط واقعی فضا شود؛ زیرا عوامل دیگری در محیط فضایی نیز به طور مداوم تاثیر میگذارند و میتوانند اثرات ریزگرانش را تشدید یا تضعیف کنند.
برای مثال، تجربه فضانوردان نشان داده که عوامل محیطی فضایی علاوه بر ریزگرانش میتوانند منجر به تحلیل عضلات، از بین رفتن استخوان، اختلالات ایمنی و تعدادی از مسائل عصبی شوند.
ویژگی ممتاز دستگاه شبیهساز ریزگرانش طراحی و ساخته شده در این دانشگاه آن است که علاوه بر ایجاد شرایط ریزگرانش میتواند به طور همزمان عوامل موثر دیگری مانند تابش پرتوهای یونساز را با استفاده از تاسیسات جانبی خود ایجاد کند و تاثیرات آنها بر نمونه آزمایشگاهی را بررسی کند؛ این امکان به محققان کمک میکند تا اثرات ترکیبی شرایط ریزگرانش و تابش یونیزهکننده بر زیرساختهای زیستی را مطالعه کنند.
مرتضوی با اشاره به امکان بهرهگیری از سپر فعال (Active Shield) برای محافظت از انسان در برابر پرتوهای فضایی، بیان میکند: «سامانه RPM توسعه یافته در دانشگاه علوم پزشکی شیراز، قادر به تولید میدان مغناطیسی ایستا مشابه با میدان مغناطیسی زمین میباشد.»
استفاده از میدانهای مغناطیسی در ایستگاههای فضایی برای دفع ذرات باردار مانند ذرات موجود در باد خورشیدی و پرتوهای کیهانی، یکی از روشهای محافظت از فضانوردان در برابر تابشهای فضایی است. میدانهای مغناطیسی میتوانند مشابه حباب مغناطیسی زمین، درصد زیادی از این ذرات را منحرف کرده و از مواجهه فضانوردان با تابش پرتوها جلوگیری کنند.
جواد مرادقلی، پژوهشگر دانشگاه علوم پزشکی شیراز نیز خاطرنشان میکند: «علاوه بر مقایسه هزینه تولید این دستگاه با نمونههای مشابه خارجی، ممکن است تولیدکنندگان چنین دستگاههایی حتی به بالاترین قیمتها نیز آن را به کشورهای متقاضی خرید آنها عرضه نکنند.»