آلایندگی ماهوارهها آینده زمین را تهدید میکند
آلودگی هوای ناشی از سوختن ماهوارهها در اتمسفر زمین ممکن است به مشکل محیطزیستی بزرگ بعدی جهان تبدیل شود؛ در همین راستا، مرکز اطلاعات فضایی گزارشی در مورد آلودگی ناشی از ماهوارهها و اثرات زیستمحیطی آنها را منتشر کرده است. هفته جهانی فضا امسال از ۱۳ تا ۱۹مهر۱۴۰۳ با موضوع فضا و تغییرات اقلیمی برگزار میشود که به تحولات و چالشهای مرتبط با فضا نیز پرداخته است.
براساس این گزارش، آلودگی ناشی از اجرام فضایی که در حال بازگشت به جو زمین هستند، خارج از حیطه قوانین بینالمللی فضایی و قوانین محیط زیست متمرکز بر زمین قرار دارد؛ برخی پژوهشگران پیشنهاد کردند که مواد شیمیایی تولید شده در حین ورود مجدد ماهوارهها به جو باید به پروتکل مونترال ۱۹۸۷ گنجانده شوند که مقرراتی برای ممنوعیت برخی مواد مضر برای لایه اوزون ارائه میدهد.
پیمان یا پروتکل مونترال، یک معاهده بینالمللی است که برای محافظت از لایه ازون با خاتمه دادن به تولید مواد بیشماری که مسئول کاهش ازون هستند، طراحی شده است.
با افزایش تعداد ماهوارههای بزرگی که به فضا ارسال میشوند، نگرانیها در مورد زبالههای فضایی نیز افزایش یافته است؛ این زبالهها به عنوان خوراک اتمسفری در هنگام بازگشت به جو زمین میسوزند و میتوانند بر روی تغییرات اقلیمی و همچنین بر روی سپر مغناطیسی زمین تاثیر بگذارند؛ به همین دلیل این موضوع اکنون بیشتر مورد توجه قرار گرفته است.
افزایش زبالههای فضایی ساخته دست بشر
براساس تخمینها ارائه شده در یک کارگاه آموزشی با موضوع محافظت از زمین و فضا که روزهای ۲۳ و ۲۴سپتامبر در دانشگاه ساوتهمپتون (University of Southampton) انگلستان برگزار شد، حدود ۲۰۰ تن از ماهوارههای خراب شده در سال ۲۰۲۳ در اتمسفر زمین تبخیر شدند؛ در حالی که، هر سال بیش از ۱۶ هزار تن از شهابسنگها در جو زمین میسوزند.
اندرو بیکن (Andrew Bacon)، یکی از مقامات ارشد فناوری شرکت بریتانیایی اسپیس فورج (Space Forge)، در کارگاه مزبور میگوید: «تا سال ۲۰۳۳، مقدار سالانه زبالههای ماهوارهای سوزانده شده ممکن است به ۳۶۰۰ برسد که این مقدار بیشتر از ۲۰ درصد از مقدار سنگهای فضایی طبیعی است.»
افزایش زبالههای فضایی ساخته شده توسط انسان نگران کننده است؛ زیرا این زبالهها حاوی آلیاژهایی مانند آلومینیوم و دیگر فلزاتی هستند که با اکسیده شدن به ترکیبات شیمیایی جدیدی در جو تبدیل میشوند که در اتمسفر وجود ندارند. یکی از نگرانکنندهترین این ترکیبات، پودر سفیدی به نام اکسید آلومینیوم (آلومینا) است که به عنوان یک ضد آفتاب در جو عمل میکند و مانع رسیدن نور خورشید به سطح زمین میشود.
مینکوان کیم (Minkwan Kim)، استادیار کیهاننوردی در دانشگاه ساوتهمپتون انگلستان میگوید: «این ماده نور خورشید را بازتاب میدهد که به این معنی است که میتواند مقدار نور جذب شده توسط زمین را کاهش دهد؛ این مساله در نگاه اول و در تئوری، شاید یک امر مثبت باشد که میتواند روند تغییرات آب و هوایی و گرمایش زمین را آهسته بسازد، اما تبعات ناخواسته چنین سرمایش ناشی از اقدامات انسان قابل پیشبینی نیست.»
راهکارهای پیشنهادی برای حل آلایندگی ماهوارهها
همچنین مشخص شده است، آلومینا به لایه اوزون که از عبور اشعههای مضر فرابنفش به سطح زمین جلوگیری میکند، صدمه میزند؛ در دهه ۱۹۸۰، دانشمندان متوجه یک حفره بزرگ در لایه اوزون بر فراز قطب جنوب شدند که باعث نگرانیهای زیادی شد؛ مواد شیمیایی مورد استفاده در یخچالها به عنوان عامل این بحران شناخته شدند و در سال ۱۹۸۷، پروتکل مونترال مواد آسیبزننده به اوزون را ممنوع کرد که باعث بهبود تدریجی وضعیت لایه اوزون شد.
کیم بر این باور است که قانونگذاران جهانی باید به اصلاح پروتکل مونترال جهت گنجاندن مواد شیمیایی ناشی از تخریب ماهوارهها، مانند آلومینا، فکر کنند. یک مطالعه مدلسازی نشان داده است که با افزایش تعداد ماهوارهها در مدار، کاهش اوزون ناشی از آلومینا ممکن است به یک مشکل احتمالی قابل توجه تبدیل شود.
راچل کرافورد اسمیت (Rachel Crawford Smith)، کارشناس حقوق فضایی از دانشگاه ادینبورگ (University of Edinburgh) در اسکاتلند، در کارگاه مذکور بیان میکند: «هیچ یک از پیمانهای بینالمللی فضایی موجود، مقرراتی برای محافظت از سیاره زمین در برابر تاثیرات زیستمحیطی بالقوه ناشی از آلودگی هوا مرتبط با بازگشت ماهوارهها به جو زمین ندارند.»
تصویب قوانین جدید توسط قانونگذاران بینالمللی و کشورهای عضو سازمان ملل ممکن است زمانبر باشد و تحت تاثیرات جغرافیای سیاسی قرار گیرد؛ بنابراین، متخصصان هشدار میدهند که صنعت فضایی باید خود به دنبال راهحلها باشد؛ زیرا جهان زمان زیادی برای هدر دادن در برابر تاثیرات آلودگی ماهوارهای ندارد.
آنان تاکید کردند که اگر هیچ اقدامی انجام نشود با نرخ فزآینده سوختن ماهوارهها در فضا شاهد تاثیرات جهانی این پدیده ظرف مدت ۱۰ سال آینده خواهیم بود.