در راه کیهان؛ ۱۰۸ دقیقه با گاگارین

مریم فخیمی: بشر در طول حیات چند هزارساله‌اش در سیاره زمین شاهد رخدادهای کوچک و بزرگ بسیاری بوده که تاثیر بسیاری بر تمدن بشری داشته است؛ از جنگ‌های داخلی تا جنگ جهانی دوم، از اختراع خط تا اختراع برق، از اختراع چرخ تا ساخت هواپیما، از استخراج نفت تا ساخت بمب اتمی، از تاسیس نخستین شهر توسط سومری‌ها تا ایجاد ایستگاه فضایی بین‌المللی در مدار زمین و از اکتشاف قاره آمریکا تا کشف سیاره‌های فراخورشیدی در آن‌سوی کیهان. بی‌شک همه این رویدادها در زندگی تک تک ساکنین سیاره زمین تاثیرگذار بوده است. اما خروج از مرزهای سیاره زمین مدیون شهامت کسی است که برای نخستین بار عازم فضا شد؛ یوری گاگارین (Yuri Gagarin).


شصتمین سالروز پرواز تاریخی نخستین کیهان‌نورد به فضا 

بعد از جنگ دوم جهانی، اتحادجماهیر شوروی و ایالات متحده آمریکا، رقابت سختی برای فتح فضا داشتند که موفقیت‌های شوروی در آغاز راه چشمگیرتر بود. در صبحگاه ۱۲آوریل۱۹۶۱ با پرتاب سفینه وستوک-۱ (Vostok-1) شوروی و آغاز سفر نخستین انسان به فضا، شوک بزرگی به ایالات متحده، رقیب بزرگ فضایی شوروی، وارد شد؛ شوکی که غرور آمریکایی‌ها را جریحه‌دار کرد و منجر شد ۸ سال بعد ماه را فتح کنند.

یوری گاگارین در دوران نوجوانی تحت تاثیر معلم فیزیک و ریاضی خود قرار داشت که از قضا یکی از خلبانان نیروی هوایی شوروی بود و بدین ترتیب به پرواز علاقه‌ پیدا کرد. او در سال ۱۹۵۵ بعد از اتمام دوره هنرستان وارد آموشگاه خلبانی اورنبورگ (Orenburg) شد و دو سال بعد و پس از اتمام دوره آموزشی به‌عنوان خلبان جنگی به نیروی هوایی شوروی پیوست. در سال ۱۹۵۹ زمانی که ۲۵ ساله بود، درخواست کتبی نامزدی خود را برای فضانوردی به سازمان فضایی شوروی ارسال کرد و یک هفته بعد برای انجام معاینه فراخوانده شد. این معاینه چندین روز طول کشید و در نهایت یوری متوجه شد به‌عنوان فضانورد انتخاب شده است. این خبر ۹مارس۱۹۶۰ در بیست‌وششمین سالگرد تولدش به او داده شد. او به‌همراه ۵ فضانورد منتخب مورد آزمایش‌های دشواری قرار گرفت تا استقامت جسمی و روانی آن‌ها محرز شود. 


انتخاب تاریخ پرواز مورد مهمی بود و مقامات شوروی گمان می‌کردند آمریکا به‌زودی نخستین فضانوردش را عازم فضا خواهد کرد؛ از‌این‌رو اصرار داشتند کیهان‌نورد آنان پیش از فضانورد امریکا به فضا راه یابد. البته آمریکایی‌ها برخلاف روس‌ها چندان بلندپرواز نبودند و نخستین فضانورد آنان تا یک ماه بعد هم عازم فضا نشد. درنهایت مقامات شوروی بازه زمانی بین روزهای ۱۱ تا ۱۸آوریل۱۹۶۱ را برای اعزام نخستین فضانورد به فضا تعیین کردند.

vostok 1 erection%20(1)

روز ۸آوریل، یوری گاگارین به‌عنوان نامزد اصلی پرواز گزینش و گرمان تیتوف (Gherman Titov) به‌عنوان فضانورد ذخیره تعیین شدند تا در صورت بروز هرگونه مشکلی برای گاگارین، تیتوف به‌جای او پرواز کند. با مشخص شدن فضانوردان این ماموریت، سرگئیی کارالیوف (Sergei Korolev)، رئیس برنامه‌های فضایی شوروی، در دیدار با گاگارین و تیتوف به آن‌ها اطلاع داد که فضاپیما در تاریخ ۸آوریل آماده خواهد بود و پرواز برای روزهای ۱۰ تا ۱۲آوریل برنامه‌ریزی شده‌ است.

ساعت ۰۶:۰۷ صبح ۱۲آوریل۱۹۶۱، یوری گاگارین در کپسول فضاپیمای وستوک-۱ در پایگاه فضایی بایکونور آماده رهسپار شدن به فضا بود و با رمز پرواز «درخت سرو» به‌عنوان نخستین فضانورد جهان به ۳۰۰ کیلومتری مدار زمین پرواز کرد. مداری که یوری گاگارین سوار بر وستک-۱ پیمود، بیضی شکل بود که حداقل ۱۶۹ و حداکثر ۳۱۵ کیلومتر از سطح متوسط زمین فاصله داشت. متخصصان در مرکز کنترل پرواز با گاگارین در مدار زمین ارتباط داشتند. مدارگرد حامل یوری گاگارین پس از آنکه ۱۰۸ دقیقه با سرعت ۲۷۴۰۰ کیلومتر در ساعت یک بار زمین را دور زد، اولین فضانورد جهان را به سلامت به زمین بازگرداند و بدین‌سان افتخاری بی‌نظیر برای گاگارین و کشورش به ارمغان آورد. درحالی‌که گاگارین در مدار زمین پرواز می‌کرد، درجه نظامی او به افتخار موفقیتش از ستوانی به سرهنگی ارتقا پیدا کرد.

vostok 1%20(1)%20(1)


نخستین جمله‌هایی که گاگارین به زمین مخابره کرد: «پرواز به‌خوبی ادامه دارد، دید خوبی دارم، من زمین را می‌بینم، خیلی زیبا است…» مشهور است که گاگارین در حال اوج گرفتن به مدار زمین، آهنگ یک سرود میهن‌پرستانه روسی را زمزمه می‌کرده که «مام میهن می‌شنود» نام دارد. ابیات اول این سرود چنین است: «مام میهن می‌شنود مام میهن می‌داند که فرزندش تا کجای آسمان‌ها پرواز کرده است.»


مشکل در فرود


اما چندی قبل از فرود، مشکلی در مرحله ترمز به‌وجود آمد. کابل‌های اتصال‌دهنده کپسول به فضاپیما از هم جدا نشدند و کپسول به‌حالت نیمه‌وصل به فضاپیما وارد جو زمین شد و موجب گردید در هنگام ورود به جو زمین کپسول گاگارین دوران و تکان‌های شدیدی را متحمل شود که این موضوع حدود ده دقیقه ادامه داشت؛ تا اینکه با سوختن کابل‌های اتصال، کپسول از سفینه جداشد. در این لحظات شتابی در حدود ۱۰ جی به گاگارین وارد شده و او وزنی معادل ده برابر وزن خود را تحمل کرده بود.

فرود موفقیت آمیز


گاگارین پس از ۱۰۸ دقیقه پرواز و یک دور گردش کامل به دور زمین، در منطقه ساراتوف (Saratov) فرود آمد. همسر یک جنگلبان محلی و نوه ۶ ساله‌اش اولین کسانی بودند که گاگارین را پس از فرود دیدند. یوری گاگارین ماجرا را این گونه تعریف می‌کند: «آن‌ها وقتی من را با لباس و کلاه فضایی و چتر نجاتم دیدند، ترسیدند و عقب رفتند. به آن‌ها گفتم نگران نباشید، من هم مثل شما شهروند شوروی هستم، همین الان از فضا برگشتم و دنبال تلفن می‌گردم که به مسکو زنگ بزنم…» گاگارین پس از تماس تلفنی با دفتر نیروی هوایی، پیامی به این مضمون فرستاد: «پیامی برای نیروی هوایی، ماموریت با موفقیت انجام شد، من فرود آمدم و حالم خوب است. ضرب‌دیدگی و شکست هم ندارم.»


یوری گاگارین در سال‌های بعد به‌عنوان معلم فضانوردان با سازمان فضایی شوروی همکاری داشت و معاونت نیکولای کامانین (Nikolai Kamanin)، رئیس کمسیون برنامه‌های فضایی، را بر عهده گرفت. نظارت بر انجام صحیح تمام طرح‌های مربوط به ماه از وظایف گاگارین بود. وی در کنار فعالیت‌های رسمی، برنامه‌های جنبی چون همکاری در تالیف کتاب «روانشناسی فضا»، سرپرستی کمسیون فنی فدراسیون اسکی روی آب و مسئولیت انجمن دولتی شوروی و کوبا را عهده‌دار بود.

از سفر گاگارین تا پرتاب اولین شاتل

۲۰ سال پس از سفر یوری گاگارین به فضا، آژانس فضایی آمریکا، ناسا، اولین شاتل خود را از پایگاه فضایی کندی (Kennedy) به مدار زمین پرتاب کرد که طی آن شاتل فضایی کلمبیا (Columbia) با ۲ خدمه اولین پرواز آزمایشی خود را به دور زمین انجام داد. در این ماموریت ۲ روزه، شاتل کلمبیا ۳۷ بار به دور زمین گردش کرد. این اولین پرواز سرنشین‌دار نسل جدید فضاپیماهای آمریکا و در واقع ازمایش گذر شاتل از اتمسفر بود.


راه‌یابی انسان به فضا رویدادی بسیار مهم و نقطه عطفی در تاریخ اکتشافات فضایی بشر است. ازاین‌رو هر ساله در ۱۲آوریل این رویداد در نقاط مختلف جهان گرامی ‌داشته می‌شود و جشنی با عنوان «شب یوری» توسط فعالان و علاقه‌مندان عرصه فضا برگزار می‌گردد.

نوشته‌های که ممکن است علاقه‌مند باشید :
ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.