زمین دوم پیدا شد یا یک خطای کیهانی؟ سیاره ای که فقط یک بار دیده شد
دانشمندان در بازبینی دادههای تلسکوپ فضایی کپلر، نشانهای کمسابقه از سیارهای سنگی با ابعادی نزدیک به زمین شناسایی کردهاند. این جرم آسمانی که HD 137010 b نامگذاری شده، تنها یک بار در دادهها ظاهر شده و همین موضوع، تایید وجود آن را با تردیدهای جدی همراه کرده است.
این سیاره احتمالی به دور ستاره HD 137010 میچرخد که از نظر جرم و درخشندگی شباهت زیادی به خورشید دارد و در فاصله حدود ۱۴۶ سال نوری از زمین، در صورت فلکی میزان قرار گرفته است. دادهها نشان میدهد کاهش نور این ستاره به مدت حدود ۱۰ ساعت ثبت شده که میتواند ناشی از عبور یک سیاره سنگی باشد.
سیگنال مورد نظر در سال ۲۰۱۷ توسط تلسکوپ فضایی کپلر (Kepler Space Telescope)، متعلق به ناسا ثبت شد. این تلسکوپ با روش ثبت گذر سیارهها، تغییرات بسیار جزئی نور ستارهها را اندازهگیری میکرد.
سیگنال اولیه توسط داوطلبان پروژه مشارکت عمومی جستجوگران سیاره شناسایی شد. پس از آن، گروهی از اخترشناسان با انجام تحلیلهای تکمیلی، احتمال وجود یک سیاره سنگی کوچک را مطرح کردند. در اخترشناسی، عبور یک سیاره از مقابل ستاره میزبان، گذر یا ترانزیت نامیده میشود.
با این حال، تنها یک بار ثبت گذر برای تایید علمی یک سیاره کافی نیست. بر اساس معیارهای رایج، برای شناسایی قطعی سیارههای کوچک، ثبت حداقل سه گذر ضروری است. کاهش نور ستارهها میتواند دلایل دیگری نیز داشته باشد و به همین دلیل، تکسیگنالها همواره با احتمال خطا همراه هستند.
نقص فنی در سامانههای پایداری تلسکوپ کپلر باعث شد این ابزار نتواند برای مدت طولانی یک ناحیه ثابت از آسمان را رصد کند. در نتیجه، هر بخش از آسمان تنها حدود ۸۰ روز زیر نظر قرار گرفت و گذر احتمالی HD 137010 b نیز در همین بازه زمانی کوتاه ثبت شد.
پس از شناسایی این سیگنال نادر، امکان رصد دوباره از بین رفت؛ زیرا کپلر با پایان سوخت، از مدار عملیاتی خارج شد. جسی کریستینسن (Jessie Christiansen)، پژوهشگر موسسه آمریکایی فناوری کالیفرنیا (California Institute of Technology به اختصار Caltech)، اعلام کرده است که تیم پژوهشی تلاش کرده تمام خطاهای شناختهشده را حذف کند، اما با یک مشاهده نمیتوان به قطعیت رسید.
اندرو واندربورگ (Andrew Vanderburg)، اخترشناس دانشگاه آمریکایی هاروارد (Harvard University) و از نویسندگان این پژوهش، گفته است: «همیشه در یک سیگنال واحد احتمال خطا وجود دارد، اما این مورد بسیار قوی است و تمام ویژگیهای یک سیاره واقعی را نشان میدهد.»
برآوردهای اولیه نشان میدهد طول سال در این سیاره میتواند بین ۳۰۰ تا ۵۵۰ روز باشد. این بازه زمانی گسترده، برنامهریزی برای رصد مجدد را دشوار میکند. در صورت قرار گرفتن سیاره در مدار دورتر، HD 137010 b ممکن است جرمی سرد و کمفعال باشد و شباهت کمتری به زمین داشته باشد.
در حال حاضر، هیچیک از تلسکوپهای فعال شکار سیارهها، برنامهای برای رصد بلندمدت این ستاره ندارند. کریستینسن میگوید: «ثبت دو گذر میتواند امیدوارکننده باشد، اما استاندارد علمی همچنان سه گذر است.»
با وجود این محدودیتها، نزدیکی نسبی و درخشندگی این ستاره باعث شده HD 137010 به یکی از اهداف بالقوه تلسکوپهای نسل آینده تبدیل شود. ابزارهایی که ممکن است با روش تصویربرداری مستقیم، بتوانند وجود یا عدم وجود این سیاره را مشخص کنند.
برخی پژوهشگران معتقدند اختصاص تلسکوپهای فضایی پرهزینه برای بررسی سیارهای تأییدنشده، تصمیمی پرریسک است. با این حال، واندربورگ تأکید کرده است که شفافیت این سیگنال حتی از برخی سامانههای سیارهای چندگذر نیز بیشتر است و در صورت ادامه رصدهای کپلر، نتیجه متفاوتی حاصل میشد.