تایید رکوردشکنی جیمز وب؛ نزدیک ترین کهکشان جهان به بیگ بنگ شناسایی شد
تلسکوپ فضایی آمریکایی جیمز وب موفق شد دورترین و قدیمیترین کهکشان مشاهدهشده تاکنون را کشف کند. کهکشان MoM-z14 تنها ۲۸۰ میلیون سال پس از بیگبنگ شکل گرفته و نور آن پس از سفر طولانی در کیهان، اکنون توسط حسگرهای فروسرخ جیمز وب ثبت شده است.
این کهکشان، دورترین منبع تاییدشده طیفسنجی تا امروز است که مرز رصدی را به تنها ۲۸۰ میلیون سال پس از بیگبنگ گسترش میدهد. روهان نایدو (Rohan Naidu)، نویسنده اصلی مطالعه از موسسه اخترفیزیک و تحقیقات فضایی کاولی در دانشگاه MIT، در بیانیهای ناسا در ۲۸ژانویه میگوید: «به لطف جیمز وب، میتوانیم دورتر از هر زمان دیگری را ببینیم و آنچه مشاهده میکنیم هیچ شباهتی به پیشبینیهایمان ندارد؛ چیزی که هم چالشبرانگیز و هم هیجانانگیز است.»
جستجو برای سپیدهدم کیهانی
از زمان آغاز عملیات در سال ۲۰۲۲، جیمز وب کهکشانهای باستانی و درخشانتری نسبت به پیشبینیها یافته است و نظریههای پیشین درباره دوران نوزادی جهان را به چالش کشیده است. پژوهشگران مینویسند: «این جمعیت غیرمنتظره جامعه علمی را هیجانزده کرده و پرسشهای بنیادینی درباره شکلگیری کهکشانها در ۵۰۰ میلیون سال نخست پس از بیگبنگ مطرح کرده است.»
پس از شناسایی MoM-z14 بهعنوان هدفی احتمالی، تیم تحقیقاتی در آوریل۲۰۲۵ تلسکوپ را به سوی این جرم نشانه گرفت. یکی از روشهای تعیین سن اجرام نجومی، سنجش «انتقال به سرخ» (Redshift) است. با انبساط جهان، نور اجرام دوردست به طول موجهای بلندتر و قرمزتر کشیده میشود؛ هرچه فاصله بیشتر باشد، انتقال به سرخ بزرگتر است.
تیم تحقیقاتی در مطالعه خود انتقال به سرخ MoM-z14 را ۱۴٫۴۴ تایید کرد؛ رقمی که رکورد پیشین دورترین کهکشان یعنی JADES-GS-z14-0 با انتقال به سرخ ۱۴٫۱۸ را پشت سر گذاشت.
MoM-z14 با توجه به نور ساطع شده، کهکشانی نسبتا فشرده است. قطر آن حدود ۲۴۰ سال نوری و تقریبا ۴۰۰ برابر کوچکتر از کهکشان راه شیری برآورد میشود. جرم آن مشابه کهکشان کوتوله ابر ماژلانی کوچک است. این کهکشان در دورهای از تشکیل سریع ستارهها مشاهده شده و شباهتهایی به خوشههای کروی کهکشان راه شیری دارد، از جمله نسبت نیتروژن به کربن بسیار بالا.
پژوهشگران تصور میکنند این گروههای باستانی و فشرده از هزاران تا میلیونها ستاره تشکیل شده و قدیمیترین ستارههای شناختهشده کیهان را شامل شوند. شباهت MoM-z14 به خوشههای امروزی نشان میدهد که ستارهها حتی در مراحل ابتدایی جهان نیز به روشهای مشابهی شکل گرفتهاند.
با پرتاب تلسکوپ فضایی فروسرخ نسل بعدی ناسا، نانسی گریس رومن (Nancy Grace Roman Space Telescope)، در اواخر سال ۲۰۲۶، پژوهشگران انتظار دارند نامزدهای بیشتری از کهکشانهای باستانی را شناسایی کنند. با این حال، به نظر میرسد جیمز وب همچنان آماده است تا رکوردهای بیشتری در کشف دورترین اجرام کیهانی ثبت کند و افقهای جدیدی از جهان نخستین ستارهها را آشکار سازد.