رقابت قدرت های فضایی در انتقال زیرساخت های هوش مصنوعی به مدار زمین
انتقال زیرساختهای محاسباتی هوش مصنوعی به فضا بهعنوان یکی از راهکارهای کاهش مصرف بالای انرژی، آب و تولید گازهای گلخانهای مراکز داده زمینی مطرح شده است. مراکز داده مداری با اتکا به انرژی خورشیدی و حذف نیاز به سامانههای خنککننده پرمصرف زمینی، میتوانند فشار زیستمحیطی پردازشهای سنگین هوش مصنوعی را کاهش دهند و به یکی از گزینههای راهبردی دهههای آینده تبدیل شوند.
چین در مسیر انتقال زیرساختهای هوش مصنوعی به فضا از دیگر رقبا پیشی گرفته است. این در حالی است که فعالان شناختهشده صنعت فناوری، از جمله ایلان ماسک، جف بزوس (Jeff Bezos) و سوندار پیچای (Sundar Pichai)، نیز برنامههایی را در این حوزه دنبال میکنند.
چین با تکیه بر سرمایهگذاری دولتی و برنامههای پژوهشی هماهنگ، پیشرفت قابل توجهی در توسعه زیرساختهای محاسباتی مداری داشته است. پژوهشگران «پژوهشگاه فناوری محاسبات» وابسته به سازمان آکادمی علوم چین (Chinese Academy of Sciences) با مرکزیت پکن، در حال آمادهسازی یک مرکز داده مداری شامل حدود ۱۰هزار کارت پردازش پرقدرت هستند.
علاوه بر این، چین بهتازگی نخستین منظومه محاسباتی فضایی خود را با استقرار ۱۲ ماهواره در مدار پایین زمین راهاندازی کرده است. این منظومه میتواند در آینده به هسته یک ابررایانه مداری کامل تبدیل شود. همچنین شرکتهای چینی از سال ۲۰۲۲ سابقه استقرار یک سامانه محاسباتی پیشرفته در فضا را دارند که بیش از هزار روز در مدار پایدار باقی مانده است.
در مقابل، شرکتها و استارتآپهای آمریکایی فعال در حوزه فناوری نیز برنامههایی برای ورود به این عرصه ارائه کردهاند. استارتآپ آمریکایی استارکلاد (Starcloud) با حمایت شرکت آمریکایی انویدیا (NVIDIA)، موفق شده است یک مدل زبانی کوچک را بهطور مستقیم در فضا آموزش دهد؛ اقدامی که نشان میدهد پردازش و یادگیری ماشین خارج از زمین وارد مرحله عملیاتی شده است.
جف بزوس از طریق شرکت آمریکایی بلو اوریجین (Blue Origin) و ایلان ماسک با توسعه قابلیتهای منظومه ماهوارهای استارلینک، متعلق به شرکت آمریکایی اسپیسایکس، بهدنبال میزبانی بارهای محاسباتی هوش مصنوعی در مدار زمین هستند. همچنین شرکت چندملیتی آلفابت (Alphabet Inc) به مرکزیت آمریکا، از طریق شرکت آمریکایی گوگل، اجرای پروژهای با نام «سانکچر» (Suncatcher) را برای نصب رکهای محاسباتی کوچک روی ماهوارهها تایید کرده است. رکها سازههای استانداردی هستند که سرورها، تجهیزات شبکه و سامانههای ذخیرهسازی داده در آنها نصب میشوند.
با وجود این تحرکات، ارزیابیها نشان میدهد چین از نظر زیرساخت عملیاتی، تجربه مداری و تعداد پروژههای فعال، فاصله محسوسی با رقبا ایجاد کرده است. به باور کارشناسان حوزه فضایی، در صورت تداوم روند کنونی، نخستین ابررایانه عملیاتی در فضا ممکن است تا دهه ۲۰۳۰ به بهرهبرداری برسد. نتیجه این رقابت به توان کشورها در ترکیب فناوریهای فضایی و هوش مصنوعی در مقیاس مداری بستگی خواهد داشت.