تلسکوپ فضایی جیمز وب، یکی از پرهزینهترین پروژههای علمی تاریخ بشر محسوب میشود. این پروژه نتیجه همکاری سه شریک اصلی بینالمللی است؛ آمریکا از طریق ناسا بهعنوان رهبر پروژه، با تامین سهم عمده هزینهها و رقمی در حدود ۱۰ میلیارد دلار آمریکا نقش اصلی را در توسعه و بهرهبرداری این تلسکوپ ایفا کرده است. آژانس فضایی اروپا (ESA) که متشکل از ۲۲ کشور اروپایی از جمله فرانسه، آلمان، ایتالیا، اسپانیا، هلند، بریتانیا و سوئیس است، حدود ۷۰۰ میلیون یورو در این پروژه سرمایهگذاری کرده است. همچنین کانادا با سرمایهگذاری تقریبی ۲۰۰ میلیون دلار کانادا در ساخت ابزارهای علمی این تلسکوپ مشارکت داشته است. بنابراین تامین هزینه تلسکوپ جیمز وب نتیجه همکاری مجموعا ۲۴ کشور بوده و این سرمایهگذاری طی حدود ۱۸ تا ۲۰ سال و بهصورت تدریجی انجام شده است.
اما اگر ایران میخواست چنین تلسکوپی را بسازد چه میشد؟
اگر هزینه ساخت تلسکوپ فضایی جیمز وب را تقریبا ۱۰ میلیارد دلار (معادل ۱ میلیون و ۴۰۰ هزار میلیارد تومان با دلار ۱۴۰ هزار تومانی) در نظر بگیریم، درآمد حاصل از حدود ۸۳ روز صادرات نفت ایران برای تامین این هزینه کافی است. برای محاسبه، با فرض قیمت هر بشکه نفت حدود ۶۰ دلار (تقریبا ۸ میلیون تومان)، ۱۰ میلیارد دلار (هزینه کل ساخت جیمز وب) معادل فروش تقریبا ۱۶۷ میلیون بشکه نفت میشود.
بر اساس دادههای ردیابی صادرات نفت ایران، میزان صادرات روزانه در پاییز ۲۰۲۵ کمی بیش از ۲ میلیون بشکه بوده است. اگر این رقم را به طور تقریبی همان ۲ میلیون بشکه در روز در نظر بگیریم، درآمد حاصل ۸۳ روز صادرات نفت برای ساخت تلسکوپ کافی خواهد بود.
از سوی دیگر، در ایران گاز طبیعی عملاً تنها منبع تولید انرژی در بخش خانگی به شمار میآید. به همین دلیل، مصرف گاز طبیعی عددی بسیار بزرگ است. در روزهای سرد زمستان، مصرف روزانه گاز خانگی به حدود ۶۰۰ تا ۹۰۰ میلیون مترمکعب میرسد؛ ارزشی معادل حدود ۹۰۰ میلیون تا بیش از ۱ میلیارد دلار در روز. به این ترتیب، تنها ۹ تا ۱۱ روز مصرف گاز خانگی ایران از نظر مالی معادل هزینه ساخت تلسکوپ جیمز وب است.
پروژههایی مثل تلسکوپ فضایی جیمز وب فقط برای تماشای ستارهها ساخته نمیشوند؛ در واقع پشت صحنه آنها، فناوریهایی شکل میگیرد که خیلی زود سر از زندگی روزمره ما درمیآورند. همان فناوریهایی که امروز در دستگاههای پزشکی دقیقتر، گوشیهای هوشمند، خانههای هوشمند کممصرف و ارتباطات سریع میبینیم، اغلب ابتدا در همین پروژههای بزرگ علمی رشد کردهاند.
به همین دلیل کشورها حاضرند میلیاردها دلار برای چنین کارهایی هزینه کنند؛ چون علم را خرج اضافه نمیبینند، بلکه آن را سرمایهگذاری برای آینده میدانند، سرمایهگذاری که نتیجهی آن تربیت نیروی متخصص، ساخت فناوریهای نو و بالا بردن جایگاه علمی و اعتبار جهانی کشور میشود. نتیجه این نگاه فقط در گزارشها و مقالهها نمیماند و بالاخره خودش را در زندگی روزمره مردم نشان میدهد.
در نتیجه هزینهای که ۲۵ کشور غربی طی ۲۰ سال برای ساخت تلسکوپ فضایی جیمز وب تامین کردهاند، ایران در تنها ۱۱ روز میتواند فراهم کند. اگر فقط ۱۱ روز انرژی خانگی کشور از منابع غیرگازی تولید میشد، ما میتوانستیم یکی از پیشرفتهترین تلسکوپهای فضایی جهان را بسازیم.
