سامانه گنبد طلایی آمریکا چیست و چه چالش هایی پیش رو دارد؟
مجله نظامی آمریکایی ایر اند اسپیس فورسز، در گزارشی تحلیلی اعلام میکند که سامانه گنبد طلایی طرح جدید دفاعی ایالات متحده آمریکا برای ایجاد یک سپر گسترده در برابر تهدیدات بالستیک، هایپرسونیک، کروز و پهپادی است؛ طرحی که بهدلیل ابعاد جغرافیایی گسترده، نیاز به رهگیرهای فضایی فراوان، هزینه بالا و هماهنگی میان نهادهای متعدد، با چالشهای فنی، مالی و عملیاتی قابلتوجهی روبهرو است.
چالشهای اصلی پروژه گنبد طلایی (Golden Dome)
اگرچه ایالات متحده در تلاش است سامانهای مشابه سامانه گنبد آهنین رژیم صهیونیستی ایجاد کند، اما ابعاد ماموریت بسیار بزرگتر است. رژیم صهیونیستی از ۸۳۴ مایل مرزی شامل ۶۶۴ مایل مرز زمینی و ۱۷۰ مایل ساحلی حفاظت میکند، اما ایالات متحده باید حدود ۱۳,۶۹۹ مایل شامل ۷,۸۹۶ مایل مرز زمینی و ۵,۸۹۳ مایل مرز ساحلی را پوشش دهد. با افزودن آلاسکا، هاوایی، سرزمینهای تابعه و متحدان نزدیک، این مقیاس میتواند دو برابر شود. همچنین تهدیدات هایپرسونیک، حملات انبوه موشکهای کروز و حملات پهپادی پیچیدگی بیشتری ایجاد میکنند.
سه چالش اصلی پروژه به این شرح است:
۱. توانایی رهگیری حملات متراکم موشکی: مقابله با حملاتی که تعداد زیادی موشک به نقاط جغرافیایی محدود شلیک میشود، بدون آنکه سامانه دچار تخلیه منابع شود.
۲. تولید تعداد کافی رهگیر فضایی: بهویژه در شرایطی که طرف مقابل میتواند زمان حمله را انتخاب کند.
۳. مدیریت نبرد و ارتباطات یکپارچه (BMC3): بهمنظور هماهنگی موثر در مواجهه با تهدیدات پیچیده.
معماران این پروژه موظفاند رهگیری در فاز افزایشی و نیز رهگیری پیش از پرتاب را بررسی کنند. از آنجا که مسیر پرواز موشکها قابل پیشبینی است و طرف مقابل میتواند زمان حمله را مطابق وضعیت مطلوب خود انتخاب کند، لازم است تمامی محلهای پرتاب بالقوه در پوشش مداوم رهگیرهای آمریکایی قرار گیرند؛ امری که نیازمند تعداد بسیار زیادی رهگیر فضایی است و هزینه بالایی دارد.
در زمینه رهگیری پیش از پرتاب نیز دو پرسش اساسی مطرح است:
- نخست اینکه آیا ایالات متحده حاضر است تنها بر اساس احتمال وقوع حمله، اقدام پیشدستانه انجام دهد؟
دوم اینکه نفوذ به سیلوهای موشکهای مستحکم، از نظر فنی بسیار دشوار است.
دو نکته کلیدی برای موفقیت گنبد طلایی
برای پیشبرد پروژه، دو ضرورت اصلی مطرح است:
۱. معماری باز سامانه: بهمنظور یکپارچهسازی فناوریها و سامانههای موجود و همچنین جای دادن قابلیتهای آینده.
۲. همکاری گسترده با صنعت: شامل پیمانکاران اصلی، زیرپیمانکاران، تامینکنندگان بار، شرکتهای فناوری، اپراتورهای فضایی تجاری و شرکتهای دفاعی غیرسنتی.
این پروژه با مشارکت نیروی زمینی، نیروی دریایی، نیروی هوایی، نیروی فضایی، فرماندهی سامانههای فضایی (SSC)، آژانس توسعه فضایی (SDA) و آژانس دفاع موشکی (MDA) اجرا میشود. همچنین همکاری مستمر با کنگره نقش مهمی در تامین منابع دارد. بخش عمده چالشها نه فنی، بلکه مربوط به بودجه، زمانبندی و هماهنگی میان ذینفعان متعدد است.
سامانههای دفاع موشکی فعلی ایالات متحده
سامانههای دفاع موشکی کنونی آمریکا شامل سامانههای زمینی، دریایی و فضایی است و از ترکیب رهگیرها، حسگرها و رادارها استفاده میکنند. مهمترین آنها عبارتند از:
- دفاع موشکی پایهگذاریشده (GMD): برای رهگیری موشکهای بالستیک در فاز میانه.
- دفاع موشکی آژیس (ABMD): دفاع دریایی برای رهگیری موشکهای کوتاهبرد و میانبرد.
- دفاع موشکی ارتفاع بالا منطقهای (THAAD): رهگیری موشکهای بالستیک در داخل و خارج از جو.
- سامانه پاتریوت (PAC-3): برای رهگیری تاکتیکی موشکهای کوتاهبرد.
تهدیدات جدید مانند موشکهای هایپرسونیک که میتوانند از هوا، دریا، زیردریایی یا حتی فضا شلیک شوند و مسیر خود را تغییر دهند، تشخیص و رهگیری را دشوارتر میکنند.
نواقص موجود
گزارش به چند ضعف اساسی اشاره میکند:
- نبود رهگیر کمهزینه برای حملات گسترده
- نبود سامانه رهگیری در فاز اولیه پرتاب
- نبود سامانه مدیریت نبرد و ارتباطات یکپارچه برای هماهنگی میان تمامی سامانهها
برآورد میشود سامانه گنبد طلایی در برابر حملات انبوه بر مناطق محدود آسیبپذیر باشد. ایالات متحده ناچار خواهد بود میان حفاظت از شهرها یا زیرساختهای حیاتی اولویت انتخاب کند.
پوشش دفاعی کامل نیازمند توانایی مقابله با تمامی مراحل پروازی موشکهاست. حضور رهگیرها در کالیفرنیا و آلاسکا برای مقابله با تهدیدات متحرک از زیردریاییها، هواپیماها، کشتیها و فضا کافی نیست. اگرچه آمریکا دارای رهگیرهای موثر برای فازهای نهایی است، برای فازهای اولیه میانهمسیر و فاز شتاب نیاز به رهگیرهای فضایی جدید وجود دارد، اما تعداد موردنیاز و هزینه تولید آنها چالشبرانگیز خواهد بود.
چالشهای لجستیکی و تولیدی
در مراحل نخست، زیرساخت گنبد طلایی متکی بر رادارها و رهگیرهای زمینی موجود خواهد بود و با حسگرهای فضایی در حال توسعه تکمیل میشود. با پیشرفت قابلیتها، رهگیرهای فضایی وارد چرخه عملیاتی میشوند. با این حال، افزایش تقاضا برای توسعه اجزای زمینی ممکن است با مشکلات زنجیره تامین و تاخیر در تولید مواجه شود. پایه صنعتی دفاعی آمریکا ظرفیت لازم را ندارد و احتمالا باید بازسازی شود.
هزینه پروژه نیز چالش مهمی است. برآوردها از ۱۷۵ میلیارد دلار تا چند تریلیون دلار متغیر است. تأمین بودجه پایدار از سوی کنگره ضروری است و احتمالا بحثهای فراوانی در این زمینه شکل خواهد گرفت. مسیر واقعبینانه آن است که سامانه در چند مرحله توسعه یابد و ابتدا تهدیدات سطح ۱ تا ۳ را پوشش دهد و سپس برای مقابله با تهدیدات پیچیدهتر گسترش یابد.
دونالد ترامپ (Donald Trump) اعلام کرده است قصد دارد پیش از پایان دوره ریاستجمهوری خود در ژانویه۲۰۲۹ قابلیتهایی اولیه در این زمینه ایجاد شود. با این حال، گزارش تاکید میکند: «دستیابی به توانایی مقابله مقرونبهصرفه با تهدیدات سطح ۵ و حملات انبوه در مناطق کوچک محتمل نیست.»