کیهان سردتر میشود؛ تلسکوپ اقلیدس پایان دوران اوج ستارهسازی را تایید کرد
تلسکوپ فضایی اقلیدس آژانس فضایی اروپا تایید کرده است که دوران اوج ستارهسازی در کیهان سپری شده و جهان در مسیر سردتر شدن قرار دارد.
تلسکوپ فضایی اقلیدس (Euclid) که ماموریت آن ساخت بزرگترین نقشه سهبعدی تاریخ از جهان است، با مشاهدات تازه خود نشان داد که فعالیتهای ستارهسازی بهطور چشمگیری کاهش یافته است. پژوهشگران با ترکیب دادههای این تلسکوپ و دادههای پیشین تلسکوپ هرشل (Herschel) آژانس فضایی اروپا، جامعترین سنجش دمایی تاریخ کیهان را تهیه کردند. بررسی گرمای ساطعشده از غبار ستارهای در بیش از ۲.۶ میلیون کهکشان نشان داد که دوران اوج ستارهسازی به پایان رسیده و کیهان در حال سردتر شدن است.
اسکات (Douglas Scott)، کیهانشناس دانشگاه کانادایی بریتیش کلمبیا (University of British Columbia)، میگوید: «جهان از این پس فقط سردتر و مردهتر میشود. این یعنی از دوران حداکثری تشکیل ستارگان عبور کردهایم.»
پایان دوران اوج ستارهسازی
برای دستیابی به این نتیجه، پژوهشگران دادههای تلسکوپ اقلیدس را با مشاهدات آرشیوی تلسکوپ هرشل (فعال در سالهای ۲۰۱۳–۲۰۰۹) ترکیب کردند. این دادهها امکان اندازهگیری دقیق دمای غبار ستارهای را در گستره وسیعی از طول موجها فراهم کرد. نتایج نشان میدهد که میانگین دمای کهکشانها طی ۱۰ میلیارد سال گذشته بهتدریج حدود ۱۰ کلوین کاهش یافته است. میانگین دمای کهکشانهای اولیه در این مطالعه حدود ۳۵ کلوین (منفی ۲۳۸ درجه سانتیگراد) بوده است.
ممکن است کاهش ۱۰ کلوینی در این بازه زمانی بسیار طولانی ناچیز به نظر برسد، اما این دما میانگین کل یک کهکشان است؛ ساختاری که بیشتر حجم آن فضای خالی محسوب میشود. مهمتر از آن، دمای غبار ارتباط مستقیمی با نرخ ستارهسازی دارد: کهکشانهای گرمتر معمولا نرخ ستارهسازی بیشتری دارند و کهکشانهای سردتر میزان ستارهسازی کمتری را نشان میدهند. بنابراین، این کاهش دما نشانه آماری قوی از کاهش مداوم نرخ ستارهسازی در سراسر کیهان است.
غبار در کیهان عنصر مهمی در چرخه تولد و مرگ ستارگان است. زمانی که ابرهای عظیم گاز و غبار به اندازه کافی متراکم شوند، زیر گرانش خود فرو میریزند و داغ میشوند و نخستین نشانههای تولد ستاره را رقم میزنند. در پایان عمر ستاره نیز انفجار ابرنواختری غبار بیشتری را به محیط بازمیگرداند تا نسل بعدی ستارگان شکل گیرد، اما این چرخه همیشگی نیست.
کهکشانها میتوانند به روشهای گوناگون سوخت ستارهسازی خود را از دست بدهند؛ برای نمونه، ادغام کهکشانها ممکن است منبع گاز را قطع کند یا فورانهای ابرسیاهچالههای پرجرم گازهای ستارهساز را به بیرون پرتاب کند. هنگامی که یک کهکشان از سوخت محروم شود، دچار فرونشست میشود و بهتدریج خاموشی را تجربه خواهد کرد.
یافتههای جدید نشان میدهد که جهان ما در سراشیبی فرونشست قرار گرفته است. البته این روند بسیار آهسته است و تاریخ پایان کیهان هنوز غیرقابل تصور دور بهنظر میرسد. برآوردها این زمان را بین ۳۳ میلیارد سال تا حدود یک کوینویجینتیلیون سال آینده (عدد ۱ با ۷۸ صفر) تخمین میزنند. خورشید بسیار پیش از خالی شدن سوخت کهکشان راه شیری نابود خواهد شد و اجرام پرجرمتری مانند سیاهچالهها مدتها پس از آن باقی خواهند ماند.