1396/09/25

براری سکاندار جدید سازمان فضایی ایران شد

ظهر روز شنبه ۲۵ آذر ۱۳۹۶، مرتضی براری (معاون سابق امور دولت، مجلس و استان‌های وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات) با حکم محمد جواد آذری جهرمی وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات به عنوان معاون وزیر و رییس سازمان فضایی ایران منصوب شد. براری که پیش از این رئیس مرکز تحقیقات مخابرات وزارت ارتباطات نیز بوده به عنوان...
براری سکاندار جدید سازمان فضایی ایران شد

عباس خاراباف: ظهر روز شنبه ۲۵ آذر ۱۳۹۶، مرتضی براری (معاون سابق امور دولت، مجلس و استان‌های وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات) با حکم محمد جواد آذری جهرمی وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات به عنوان معاون وزیر و رییس سازمان فضایی ایران منصوب شد.
براری که پیش از این رئیس مرکز تحقیقات مخابرات وزارت ارتباطات نیز بوده به عنوان هشتمین رییس، یک سازمان پرحاشیه را تحویل می‌گیرد و احتمالا مسیر پرچالشی را پیش روی خود خواهد داشت.
سازمان فضایی ایران یکی از مهم‌ترین و شاید مهم‌ترین نهاد حوزه فضایی کشور به حساب می‌آید. سازمانی دولتی و با تاریخچه‌ای کاملا تحت تاثیر تحولات و تصمیات سیاسی، که با مرور تحولات آن پس از گذشت حدود ۱۴ سال از تاسیس رسمی‌اش، می‌توان بسیاری از نکات را دریافت.

و این‌چنین آغاز شد...
ایده تأسیس یک نهاد ملی فضایی در اوایل دهه ۱۳۵۰ شمسی شکل گرفت. در همین راستا، در سال ۱۳۵۲ «مرکز سنجش از راه دور ایران» تشکیل شد. این مرکز نیز تحت‌تأثیر تحولات سیاسی کشور دچار تحولات مختلف شد و پس از تأسیس، اتفاقات مختلفی را تجربه کرد. در یکی از مهم‌ترین اتفاقات، مرکز سنجش از راه دور ایران در سال ۱۳۷۰ و در دوره ریاست‌جمهوری مرحوم «آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی» و با همراهی مجلس شورای اسلامی، به‌عنوان یکی از زیرمجموعه‌های وزارت پست، تلگراف و تلفن، با جدیت بیشتر از چندسال گذشته‌اش به فعالیت پرداخت. در آن زمان «سیدمحمد غرضی» عهده‌دار این وزارتخانه بود.

تولد یک سازمان با‌ هزاران آرزو
سال‌ها گذشت تا اینکه در سومین روز از دهه فجر سال ۱۳۸۲، «سیداحمد معتمدی»، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات دومین دوره ریاست‌جمهوری «سیدمحمد خاتمی»، در یک مراسم معارفه، مهندس «سیدحسن شفتی» را به‌عنوان نخستین رئیس سازمان فضایی کشور معرفی کرد و از پایان کار مرکز سنجش از دور ایران و انتقال توان و نیروهای آن به سازمان فضایی کشور خبر داد. وزیر ارتباطات آن زمان، این سازمان را متشکل از مرکز سنجش از دور ایران، بخشی از اداره‌ کل طرح مهندسی و نصب ارتباطات ماهواره‌‌ای و اداره‌ کل نگهداری ارتباطات ماهواره‌‌ای شرکت مخابرات ایران اعلام کرد و گفت استفاده و بهره‌برداری و کنترل ایستگاه‌های ماهواره‌‌ای زمین برعهده‌ این سازمان خواهد بود. او همچنین درنظرگرفتن اعتبار و مدیریت پروژه‌ مشهور مصباح را (که در آن زمان کار اجرائی آن در مرکز تحقیقات مخابرات و سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی انجام می‌شد) از وظایف این سازمان ذکر کرد و از تلاش‌های دولت برای پرتاب مصباح خبر داد. اکنون بخشی از متنی را با هم مرور می‌کنیم که از نخستین سال‌های راه‌اندازی وب‌سایت سازمان فضایی در صفحه تاریخچه وب‌سایت موجود بود که البته در نسخه جدید به دلایل نامعلوم قابل دسترسی نیست: «با توجه به فعالیت‌های گوناگونی که در زمینه فناوری فضایی و مسائل مربوط به فضا در سراسر دنیا در حال انجام است، ضرورت ایجاد سازمانی واحد در کشورمان امری اجتناب‌ناپذیر و نیازی غیرقابل‌انکار جلوه می‌کرد. فناوری فضایی، خوشبختانه از سال‌های پیش مورد توجه مسئولان، کارشناسان و متخصصان قرار گرفته و تا به امروز دستاوردهای مثبت و بی‌شماری به‌همراه داشته است، اما نبود متولی خاصی که بتواند این فعالیت‌ها را به طور متمرکز هدایت کرده و در مسیر اصلی و درست قرار دهد، باعث شده است استفاده بهینه و صحیح از این منابع صورت نگیرد. جمهوری اسلامی ایران، به‌عنوان یکی از معدود کشورهای منطقه خاورمیانه، از سابقه طولانی در زمینه ارتباطات ماهواره‌ای برخوردار است و از سال ۱۳۴۸ با عضویت در برخی از مجامع بین‌المللی مرتبط با فضا، خود را به‌عنوان کشوری پیشرو در امر هوافضا به دنیا معرفی کرده است. همان‌گونه که گفته شد، تشکیل یک نهاد مستقل و متمرکز در امر فضا در کشورمان امری اجتناب‌ناپذیر بود و خلا چنین سازمانی در مجامع داخلی و خارجی به‌شدت احساس می‌شد. در همین راستا بر اساس ماده ۸ و ۹ مصوبه ۶۸۱۵۹ مورخ ٢٢/٩/١٣٨٢ مجلس محترم شورای اسلامی، شورای‌عالی فضایی با ریاست رئیس‌جمهور و عضویت نهادهای ذیربط تشکیل شد و بر اساس همین مصوبه، سازمان فضایی ایران تأسیس گردید. برهمین‌اساس، رئیس سازمان فضایی ایران دبیر شورای‌عالی فضایی است».

جراحی‌های یک دکتر!
دو سال پس از تشکیل رسمی سازمان فضایی، دولت جدید با ریاست «محمود احمدی‌نژاد» بر سر کار آمد. در دو دوره دولت «محمود احمدی‌نژاد»، چهاربار رئیس سازمان فضایی ایران تغییر کرد و در یک تصمیم خاص این سازمان از ساختار قانونی خود خارج شده و از وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به زیرمجموعه نهاد ریاست‌جمهوری منتقل شد. متن صفحه تاریخچه وب‌سایت سازمان فضایی نیز همچون خود سازمان دچار تغییر و تحول شد و این پاراگراف به آن اضافه شد: «در پی توسعه فعالیت‌های فضایی کشور و توجه ویژه مسئولان امر به فناوری فضایی، شورای‌عالی اداری در تاریخ ٧/٧/١٣٨٩ طی مصوبه‌ای چندین پژوهشگاه و پژوهشکده فعال در زمینه تحقیقات فضایی را در سازمان فضایی ایران ادغام و این سازمان از وزارت ارتباطات منتزع شد و پس از آن در نهاد ریاست‌جمهوری زیر نظر مستقیم رئیس‌جمهور اداره می‌شود». تصمیم دولت وقت برای ادغام و ارتقا به دلیل نقض مصوبه ۶۸۱۵۹ مجلس شورای اسلامی یک اقدام غیرقانونی به حساب می‌آمد که از آن زمان مورد انتقاد بسیاری از کارشناسان نیز قرار گرفت.

فرزند جدید با ژن متفاوت!
در همین راستا بود که ایده تشکیل پژوهشگاه فضایی ایران در سال ۱۳۸۹ شکل گرفت. در آن زمان رئیس دولت دهم با اصرار و مشاوره رئیس دفترش، «اسفندیار رحیم‌مشایی»، تصمیم گرفت پژوهشکده تحقیقات فضایی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات را با پژوهشگاه هوافضای وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و پژوهشکده مهندسی وزارت جهاد کشاورزی ادغام کند. در همین راستا سازمان فضایی هم که متعلق به وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات بود، از زیرمجموعه این وزارتخانه خارج و به نهاد ریاست‌جمهوری منتقل شد. این ادغام غیرموجه و خروج سازمان فضایی از وزارت ارتباطات، علاوه بر مشکلات ساختاری‌اي که ایجاد می‌کرد، به دلیل نقض مصوبه ۶۸۱۵۹ مجلس شورای اسلامی، قانونی نبود. پس از خروج نهادهای ذکرشده از وزارتخانه‌ها و تشکیل سازمان فضایی ذیل نهاد ریاست‌جمهوری در دولت دهم، پژوهشکده تحقیقات فضایی ارتقا یافته و به پژوهشگاه فضایی ایران تبدیل شد و به‌عنوان زیرمجموعه سازمان فضایی فعالیت خود را آغاز کرد. پژوهشگاه هوافضا هم به پژوهشکده سامانه‌های فضانوردی تبدیل شد و آن زمان زیرمجموعه اصلی پژوهشگاه فضایی ایران بود. همچنین پنج پژوهشکده دیگر نیز از بخش‌های مربوط به ماهواره و پژوهشکده جهاد کشاورزی زیر نظر پژوهشگاه فضایی فعالیت خود را شروع کردند. پژوهشگاه فضایی ایران در چنین حالتی یک نهاد برنامه‌ریز و سیاست‌گذار شده بود و حتی پروژه‌ها و برنامه‌ها را اجرا کرده و خود بر فعالیت‌های خود نظارت می‌کرد. چنین ساختاری مشکلات عدیده‌ای در پی داشت که مورد انتقاد قرار می‌گیرد. در همین راستا توجه به بخش دیگری از متن تاریخچه وب‌سایت سازمان فضایی می‌تواند جالب باشد: «از جمله وظایف شورای‌عالی فضایی، سیاست‌گذاری و تعیین خطوط کلی نظام در امر فضا است و سازمان فضایی ایران نیز وظیفه اجرای این مصوبات را عهده‌دار خواهد بود. از آنجایی که تصمیمات متخذه از سوی شورای‌عالی فضایی فراگیر بوده و دارای ابعاد داخلی و بین‌المللی است، به تبع آن وظایف سازمان فضایی ایران نیز بسیار خطیر و فراگیر خواهد بود. آشناساختن هرچه بیشتر آحاد جامعه و مسئولان و برنامه‌ریزان کشور با دستاوردهای بشر در زمینه فناوری فضایی و کاربردهای آن در ابتدایی‌ترین و بدیهی‌ترین نیازهای روزمره تا پیشرفته‌ترین آنها، از مهم‌ترین وظایف این سازمان است و به‌طور مختصر باید تأکید کرد که مدیریت فعالیت‌های حاکمیتی توسعه فناوری فضایی و استفاده صلح‌آمیز از فضای ماورای جو برعهده سازمان فضایی ایران است».

امید بدون سرانجام به تدبیر
بعد از اتفاقات متعدد، سرانجام با آغاز کار دولت یازدهم که «حسن روحانی» ریاست آن را برعهده داشت، سازمان فضایی در حالتی خاص با سرپرستی «محمد شریعتمداری» (معاون اجرائی وقت رئیس‌جمهور و وزیر صنعت، معدن و تجارت فعلی) و با تشکیل کارگروهی، براي بازگشت به حالت قانونی خود مورد بررسی قرار گرفت تا اینکه سرانجام به وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات برگشت و «محسن بهرامی» به‌عنوان هفتمین رئیس این سازمان انتخاب شد. هم‌زمان با این تحولات، پژوهشکده سامانه‌های فضایی مجددا به وزارتخانه مولدش؛ یعنی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری رفت تا یکی از اصلی‌ترین زیرمجموعه‌های پژوهشگاه فضایی از آن نهاد جدا شود. در چنین شرایطی درحالی‌که انتظار می‌رفت پژوهشگاه فضایی ایران هم که یک نهاد مورد نقد متشکل از دولت قبل بود، مورد جراحی کارشناسی قرار گیرد، جوسازی‌های رسانه‌ای علیه دولت یازدهم باعث شد «محمود واعظی»، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات وقت، با احتیاط بیشتری در این زمینه فعالیت کند و این احتیاط نتیجه‌ای جز رکود و سکوت محض در بخش فضایی کشور نداشت. هم‌زمان تشکیل «مرکز ملی فضایی ایران» به‌عنوان زیرمجموعه معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری هم که به دستور رئیس‌جمهور می‌توانست مشکلات ناشی از اختلاف‌نظرهای نهادهای مختلف سیاست‌گذار، مجری و ناظر برنامه‌های فضایی را حل کند، نتوانست اتفاق خاصی را رقم بزند و در بعضی از موارد اختلافات جدی نیز بین این مرکز و سازمان فضایی ایران شکل گرفت.

و باز هم آرزو...
اکنون در دولت دوازدهم هم درحالی‌که رکود و سکوت در بخش فضایی ادامه دارد، چشمان همه دلسوزان و کارشناسان فضایی، دنبال‌کننده نتیجه مهم‌ترین تصمیم «محمدجواد آذری‌جهرمی» است تا شاید با انتصاب «دکتر مرتضی براری»، بتواند دوایی برای این بیماری چندساله بیابد که گاه بیش از اندازه طغیان کرده، بیش‌فعال بوده و گاه سکوت و رکود مرگبار را برای بخش فضایی رقم زده است.

داخلی |

نظر شما
اخبار مرتبط

یک سازمان با تحولات فضایی

1396/07/18
سازمان فضایی ایران یکی از مهم‌ترین و شاید مهم‌ترین نهاد حوزه فضایی کشور به حساب می‌آید. سازمان فضایی ایران، سازمانی دولتی است که تاریخچه تشکیل آن کاملا تحت‌تأثیر تحولات و تصمیمات سیاسی است...

برنامه‌های آینده سازمان فضایی ایران

1396/07/18
«محسن بهرامی»، رئیس سازمان فضایی ایران، در مراسم روز جهانی فضا که روز سه‌شنبه برگزار شد، با اشاره به اینکه ایران سابقه بسیاری در نجوم داشت، گفت: «با عضویت ایران در کمیته فعالیت‌های صلح‌آمیز...

مسیر سازمان فضایی در مدیریت بخش فضایی کشور

1396/09/13
سازمان فضایی ایران طی حدودا ۱۳ سالی که از عمر آن می‌گذرد با تلاطم‌های بسیاری رو به رو بوده است، مسئولین این سازمان همواره می‌گویند طبق قانون متولی یا حداقل سیاستگذار هر آنچه هستند که در...

سازمان فضایی چهارسال پس از واقعه

1396/09/15
سازمان فضایی ایران طی حدودا ۱۳ سالی که از عمر آن می‌گذرد با تلاطم‌های بسیاری رو به رو بوده است، مسئولین این سازمان همواره می‌گویند طبق قانون متولی یا حداقل سیاستگذار هر آنچه هستند که در...

برنامه‌های در حال اجرای سازمان فضایی

1396/08/23
محسن بهرامی افزود:«ماهواره ظفر یک ماهواره سنجشی است که دانشگاه علم وصنعت ایران در طراحی و ساخت آن همکاری داشته است.» وی به فعالیت‌های فضایی انجام‌شده در دولت یازدهم در عرصه فضایی اشاره...

پربازدیدکننده ترین خبر

طرح‌هایی که به فراموشی سپرده شد

نزدیک به ۵۰ سال پیش سرگئی کارالیف نابغه جهان فضانوردی و پدر کیهان‌نوردی شوروی، برنامه پنجاه‌ساله توسعه فضانوردی این کشور را به مسئولین عالی‌رتبه سیاسی ارائه داد. این اقدام بنا به خواست مسئولین سیاسی و به دنبال اعلام نظر رئیس‌جمهور وقت آمریکا در مورد طرح ۱۰ ساله آن کشور برای سفر به ماه بود.