1398/09/12

اینترنت ماهواره‌ای و امکان ورود آن به ایران

مدتی است که بحث ارائه اینترنت ماهواره‌ای رایگان از سوی شرکت‌هایی مثل وان وب (OneWeb) و همچنین اینترنت رایگان با استفاده از بالن های ارتفاع بالا توسط گوگل مطرح شده است. با توجه به اینکه زمان مشخص شده برای راه‌اندازی برخی از این سرویس‌ها طی یک تا دو سال آینده می‌باشد، در این مطلب سعی شده تا با شفاف‌سازی...
اینترنت ماهواره‌ای و امکان ورود آن به ایران

علیرضا فتحی: مدتی است که بحث ارائه اینترنت ماهواره‌ای رایگان از سوی شرکت‌هایی مثل وان وب (OneWeb) و همچنین اینترنت رایگان با استفاده از بالن های ارتفاع بالا توسط گوگل مطرح شده است. این بحث زمانی برای ما ملموس‌تر شد که در جریان برخی اعتراضات، دولت آمریکا به اعتراض‌کنندگان وعده می‌دهد که اگر اینترنت زمینی در ایران قطع شود از ماهواره ارتش خود برای ارائه اینترنت به آنها استفاده کند. با توجه به اینکه زمان مشخص شده برای راه‌اندازی برخی از این سرویس‌ها طی یک تا دو سال آینده می‌باشد، در این مطلب سعی شده تا با شفاف‌سازی این طرح به برخی سوالات پیش‌آمده پاسخ داده شود.

موضوع استفاده از ماهواره‌های مخابراتی برای ارائه اینترنت، موضوع چندان جدیدی نیست و از اواخر قرن بیستم مطرح شده بود. در آن دوران سازمان‌های نظامی آمریکایی مثل لاکهید مارتین اولین فعالان اینترنت ماهواره‌ای بودند و اندکی بعد مایکروسافت نیز به عنوان اولین شرکت تجاری سعی کرد با پروژه تله دسیک (Teledesic) به این فناوری رنگ تجاری ببخشد. اما شکست پروژه ۹ میلیارد دلاری شرکت مایکروسافت، باعث شد شرکت‌های تجاری دیگر در در این زمینه محتاط‌تر عمل کنند و نهایتا شرکت‌های آمریکایی ویاست (ViaSat) و هیوزنت (HughesNet) در سال ۲۰۱۲ توانستند اینترنت ماهواره‌ای را با سرعت تا ۱۵ مگابیت بر ثانیه ارائه دهند. همچنین برای مدتی نام پروژه‌ای آمریکایی به نام اوترنت (outernet) که از طریق ماهواره اینترنت را به صورت رایگان در اختیار کاربران قرار می‎داد بر سر زبان‌ها افتاده بود. 

در گذشته سه مشکل عمده در خصوص اینترنت ماهواره‌ای ارائه‌شده وجود داشت؛ سراسری نبودن پوشش خدمات به دلیل قرار داشتن ماهواره‌های مورد استفاده در مدار زمین-ثابت، گران‌تر بودن اینترنت ماهواره‌ای نسبت به اینترنت‌های زمینی متداول و تفاوت ناچیز سرعت اینترنت ماهواره‌ای با اینترنت  ADSL. اما از سال ۲۰۱۴ به بعد شرکت‌های مختلف از جمله وان وب، اسپیس ایکس و بوئینگ، از برنامه‌های خود برای راه‌اندازی منظومه‌های پرتعداد ماهواره‌ای شامل چندصد ماهواره کوچک در مدار LEO برای اینترنت ماهواره‌ای خبر دادند. طبق وعده‌های داده‌شده این منظومه‌ها قرار است پوشش سراسری داشته باشند و اینترنتی بسیار سریع‌تر از اینترنت‌های زمینی را به تمامی مناطق جهان ارائه کنند.

انواع اینترنت ماهواره‌ای

اینترنت ماهواره‌ای بر اساس نوع ارتباط و تجهیزات مورد نیاز برای برقراری ارتباط با ماهواره به سه دسته کلی تقسیم می شود که عبارت است از:

۱-اینترنت ماهواره‌ای آفلاین: نوعی روش دسترسی به اینترنت است که در آن به خرید اکانت و پرداخت پول در ازای دریافت خدمات اینترنتی نیاز نبوده و نوعی اینترنت رایگان را در اختیار کاربران خود قرار می‌دهد. البته به دلیل ماهیت اینترنت ماهواره ای آفلاین، نمی‌توان روی اینگونه سرویس، نام مشخص اینترنت را قرار داد چرا که در این نوع از اینترنت، کاربران مجبورند فقط اطلاعاتی را دریافت کنند که توسط دیگر کاربران اینترنت ماهواره‌ای آنلاین، دانلود شده است. به عبارت دیگر، شما با استفاده از یک کارت DVB و دیش و LNB ، قادر به استفاده از خدماتی خواهید بود که دیگر استفاده‌کنندگان اینترنت ماهواره‌ای از آن استفاده کرده‌اند. به عبارت دیگر در این نوع از اینترنت ماهواره‌ای ، شما با استفاده از ترفندی خاص از مک آدرس‌هایی استفاده می‌کنید که کاربران اصلی و دارای حساب کاربری استفاده می‌کنند و فایل‌هایی را که آن‌ها دانلود می‌کنند را دانلود می‌کنید. به همین دلیل است که استفاده از واژه اینترنت، برای این سرویس، چندان درست نیست و دانلود آفلاین گزینه مناسب تری می باشد.

۲- اینترنت ماهواره ای آنلاین یک طرفه (One Way): این روش دسترسی به اینترنت فقط به صورت دریافت بوده و برای ارسال نیاز به داشتن یک خط اتصال دایال آپ یا ADSL می‌باشد. مشکل اصلی این نوع از اینترنت ماهواره‌ای دقیقا همین مورد می‌باشد که باید برای ارسال داده از اینترنت معمولی استفاده نمود که از سرعت کمتری برخوردار است. مورد دیگری که در استفاده از این نوع اینترنت وجود دارد، این است که برای استفاده از آن باید از قبل اقدام به تهیه یک حساب کاربری نموده باشید. شرکت های زیادی در این زمینه وجود دارند که اقدام به ارائه اکانت های دسترسی به اینترنت ماهواره می‌نمایند. شما برای برقراری اتصال به اینترنت با استفاده از این روش، نیاز به دیش، LNB ، کارت DVB، اتصال ADSL و حساب کاربری مربوطه دارید. برخی از شرکت‌های ارائه دهنده این نوع اینترنت، سرعت دانلود ارائه شده را بین 30 تا 60 مگابایت بر ثانیه اعلام می‌کنند که کاربران زیادی را نیز به خود جذب می‌کند.

۳- اینترنت ماهواره ای آنلاین دوطرفه (Two Way): در اینترنت ماهواره‌ای دوطرفه کاربر برای ارسال داده به استفاده از خطوط تلفن ADSL یا وایرلس نیازی ندارد، چرا که ارسال و دریافت داده از طریق ماهواره صورت می‌گیرد. اینترنت ماهواره دوطرفه ، نیاز به آنتن و LNB مخصوص داشته و برای استفاده از آن باید مجوزهای لازم را از مراجع قانونی ذیربط، تهیه کرده باشید. در ادامه مطلب مقصود از اینترنت ماهواره‌ای نوع دوطرفه آن خواهد بود.

چالش‌ها و موانع:

برای استفاده از اینترنت ماهواره‌ای تنها یک تلفن همراه ماهواره‌ای (و نه تلفن همراه معمولی) یا یک آنتن ماهواره‌ای و یک مودم نیاز است؛ اما در عمل قضیه به همین سادگی نیست و همچنان چالش‌هایی در مسیر استفاده از این اینترنت وجود دارد. برای مثال یک سیگنال رادیویی حدودا به ۱۲۰ میلی‌ثانیه زمان برای رسیدن از ایستگاه زمینی به ماهواره‌ای در مدار GEO و ۱۲۰ میلی‌ثانیه دیگر برای بازگشت همین مسیر نیاز دارد. با در نظر گرفتن دیگر عوامل فیزیکی و محیطی به استثنای شرایط آب و هوایی، تاخیر سیگنال اینترنت ماهواره‌ای به ۰.۵ ثانیه هم می‌رسد؛ یعنی حدودا ۱۲ برابر اینترنت زمینی. در نگاه اول شاید این تاخیر زمانی بزرگ به نظر نرسد اما در هنگام انجام بازی‌های آنلاین یا مشاهده آنلاین ویدیو می‌توان به عمق فاجعه پی برد.

البته باید اشاره کرد که این تاخیر زمانی در منظومه‌های مدارهای LEO و MEO به میزان قابل توجهی کاهش می‌یابد. برای مثال منظومه مدار MEO شرکت O3b اینترنت ماهواره‌ای تا ۱ گیگابیت بر ثانیه را با تاخیر زمانی ۱۲۵ میلی‌ثانیه ارائه می‌دهد. اما به هر حال از نقش شرایط آب و هوایی و پارازیت‌های ماهواره‌ای نمی‌توان غافل شد.

یک تفاوت مهم دیگر بین اینترنت ماهواره‌ای ارائه‌شده توسط منظومه‌های LEO با ماهواره‌های GEO در آنتن دریافت‌کننده است. آنتن‌های ماهواره‌ای موجود فعلی که برای ماهواره‌های مدار GEO طراحی شده‌اند، به دلیل ساکن بودن ماهواره نسبت به زمین، در یک جهت ثابت قرار گرفته و همواره با یک ماهواره مشخص ارتباط دارند. اما برای استفاده از اینترنت ماهواره‌ای منظومه‌های LEO به آنتن آرایه فازی نیاز است. ماهواره‌های مدار LEO دائما در حرکت هستند و این آنتن می‌تواند در یک بازه زمانی چند نانوثانیه‌ای بین ماهواره‌ها سوییچ کند و همواره با چند ماهواره که در افق دید آن هستند ارتباط داشته باشد.

با وجود موانعی که بر سر استفاده از اینترنت ماهواره‌ای وجود دارد، نمی‌توان منکر مزایای آن شد. استفاده از ماهی ۳۰ تا ۴۰ گیگابایت ترافیک مصرفی با سرعت‌هایی در مقیاس گیگابیت بر ثانیه و بعضا به صورت رایگان در سال‌های آتی می‌تواند علاوه بر مناطق محروم و دورافتاده، شهرنشینان زیادی را نیز مجاب به استفاده از اینترنت ماهواره‌ای کند و سودهای کلانی را از جنبه‌های تبلیغاتی یا جاسوسی اطلاعات نصیب شرکت‌های ارائه‌دهنده کند

ورود غول‌های فناوری به عرصه اینترنت ماهواره‌ای و برخی از مهم‌ترین فعالان:

>> از معروفترین مهره‌های بازار اینترنت ماهواره‌ای که نام آن در چندسال اخیر همواره سر زبان‌ها بوده است می‌توان به وان وب اشاره کرد.  منظومه ماهواره‌ای این شرکت با تعداد اولیه ۶۵۰ ماهواره فعلا در حال توسعه است و قرار است از سال ۲۰۲۱ پوشش جهانی پهن‌باند اینترنت را ارائه دهد. ۶ ماهواره نخست منظومه وان وب در فوریه سال ۲۰۱۹ به فضا پرتاب شدند و این شرکت در نظر دارد در گذر زمان با افزودن ۱۹۷۲ ماهواره دیگر، ابعاد منظومه خود را تقریبا ۴ برابر کند. ماهواره‌های وان وب در ۱۲۰۰ کیلومتری سطح زمین و در مدار LEO فعالیت می‌کنند و به ترانسپاندرهای باند Ku مجهز هستند.

وان وب و شرکت‌های دیگری که در بازار جدید اینترنت ماهواره‌ای فعالیت خواهند کرد، طول مدتی زمانی را برای ماموریت خود اعلام نمی‌کنند، چرا که به دلیل قیمت اندک ماهواره‌های کوچک خود، با خراب شدن هرکدام، می‌توانند آن را به سرعت جایگزین کرده و منظومه را فعال نگه دارند. این شرکت با اتکا به ماهواره‌های ۱۵۰ کیلوگرمی خود، دسترسی به اینترنت ۵۰ مگابیت بر ثانیه‌ای را برای مشتریان خانگی وعده داده است. ساخت هرکدام از این ماهواره‌ها برای وان وب تقریبا ۱ میلیون دلار هزینه دارد. وان‌ وب برای اتصال مشتریان خود از آنتن‌های آرایه فازی استفاده می‌کند که در تصویر زیر نمایش داده شده است. ابعاد این آنتن تقریبا کمی بزرگتر از یک جعبه کفش است.

 اینترنت ماهواره‌ای و امکان ورود آن به ایران

>> علاوه بر این، گوگل هم با پروژه لون (Loon) که از سال ۲۰۱۳ آغاز کرده، به کمک بالن‌های استراتوسفری که در ارتفاع حدودا ۱۸ تا ۲۵ کیلومتری از سطح زمین مستقر می‌شوند، اینترنت 4G  را برای مناطق محروم ارائه می‌دهد. سازو کار این سامانه به این صورت است که بالن‌های مستقر در استراتوسفر با یکدیگر ارتباط دارند و شبکه‌ای را با هم تشکیل می‌دهند که در انتها از یک بالن با ایستگاه زمینی ارائه‌دهنده اینترنت ارتباط دارد و به زبان ساده‌تر اینترنت را دست به دست بین بقیه بالن‌ها پخش می‌کند. بنابراین در پروژه لون، بالن‌ها اینترنتی را که می‌تواند زمینی یا ماهواره‌ای باشد با یکدیگر تقسیم کرده و هرکدام مانند یک مودم بی‌سیم معلق در هوا عمل می‌کنند. لازم به ذکر است که ارتباط با بالن‌ها و استفاده از اینترنت آن‌ها از دو طریق امکان‌پذیر است: دریافت سیگنال توسط ایستگاه زمینی و پخش آن بین کاربران، و یا ارتباط مستقیم تلفن‌های همراه با بالن از طریق سیم‌کارت‌های گوگل.

اینترنت ماهواره‌ای و امکان ورود آن به ایران

به کمک این پروژه تابحال گوگل در جریان برخی از سوانح طبیعی در نقاط مختلف دنیا دسترسی اینترنتی را برای مردم و امدادگران فراهم کرده است و در سال ۲۰۱۸ نیز قراردادی را با شرکت تلکام کنیا (Telkom Kenya) برای برقراری دسترسی اینترنتی در مناطق محروم این کشور به امضا رساند. در جولای سال ۲۰۱۹، لون که از یک پروژه به یک شرکت تبدیل شده بود اعلام کرد که بالن‌های این شرکت به مجموعا 1 میلیون ساعت پرواز استراتوسفری رسیده‌اند. هرکدام از بالن‌های این مجموعه بیشینه طول عمری ۱۰۰ روزه دارند، هرچند گوگل ادعا می‌کند با طراحی‌های جدید خود این طول عمر را تا ۲۰۰ روز افزایش می‌دهد.

>> اوترنت که اکنون به علت مسائل مربوط به ثبت نشان تجاری، نام آن به آدرنت (Othernet Inc) تغییر یافته است، شرکتی است که در سال ۲۰۱۴ توسط سید کریم (Syed Karim) و با حمایت موسسه سرمایه‌گذاری غیر‌انتفاعی (MDIF (Media Development Investment Fund در آمریکا تاسیس شد. این شرکت آنتن‌های دریافت‌کننده ماهواره‌ای پرتابلی را به مشتریان خود ارائه می‌کند که شامل یک تقویت‌کننده سیگنال، پردازنده و رادیو هستند. هدف این پروژه ایجاد دسترسی رایگان به محتوای اینترنت از طریق ماهواره‌های مدار GEO و LEO می‌باشد. این پروژه در حال حاضر از سیگنال‌های ارسال‌شده توسط ماهواره‌های مخابراتی مدار GEO برای ارائه دسترسی اینترنتی استفاده می‌کند و دستگاه‌های مختلف می‌توانند از طریق Wi-Fi به آنتن آن متصل شوند. هرچند در آینده احتمال استفاده از آنتن‌های این شرکت برای اتصال به ماهواره‌های مدار LEO نیز وجود دارد. پس تا اینجا متوجه شدیم که بر خلاف اعلام برخی سایت‌های خبری، در پروژه اوترنت یا آدرنت ماهواره‌ای به فضا ارسال نشده بلکه از ظرفیت ماهواره‌های موجود در مدار استفاده می‌شود؛ هرچند در ابتدای پروژه در سال ۲۰۱۴ قرار بود ماهواره‌های کوچکی نیز برای این پروژه به فضا ارسال شود.

اینترنت ماهواره‌ای و امکان ورود آن به ایران

دریافت‌کننده و مودم آدرنت که مجموعه آن دریم‌کچر (Dreamcatcher) نام دارد در تصویر فوق نشان داده شده‌است. این مجموعه که با قیمت ۶۹ دلار به فروش می‌رسد، به دو ماهواره SES-2 و Astra 3B دسترسی دارد و اینترنت را در آمریکای شمالی با سرعت ۲۰ کیلوبایت بر ثانیه و در اروپا با سرعت ۱۰ کیلوبایت بر ثانیه ارائه می‌کند. آدرنت در سال ۲۰۱۴ با وعده‌هایی که داده بود در صدر اخبار قرار گرفته بود اما اکنون با توجه به اینکه نه پوشش جهانی دارد و نه سرعتی قابل رقابت با سرویس‌های دیگر، نمی‌توان آن را یک پروژه موفق تلقی کرد. با این وجود با توجه به فعال بودن وبسایت این شرکت و اطلاعات موجود در ویکیپدیا هنوز این پروژه لغو نشده است.

>> یکی از فعالان عرصه اینترنت ماهواره‌ای که شاید برای ساکنین خاورمیانه و قاره آفریقا اهمیت بیشتری داشته باشد، شرکتی به نام کوییکا (Quika) می‌باشد. این شرکت که یکی از زیرمجموعه‌های اپراتور مخابراتی بین‌المللی تالیا (Talia) می‌باشد، اعلام کرده است که نخستین اینترنت ماهواره ای رایگان پرسرعت را با هدف برطرف کردن نابرابری اقتصادی و اجتماعی برای ساکنان کشورهای در حال توسعه ارائه می‌کند. این که آیا هدف اصلی کوییکا تنها همان چیزیست که اعلام شده است یا اهداف پشت پرده دیگری نیز در این پروژه وجود دارد، نیازمند بررسی‌های گسترده و عمیق‌تری می‌باشد. اما این شرکت برنامه‌ریزی‌های خود را طوری تنظیم کرده است که متحمل ضرر مالی نگردد.

کوییکا سه نوع بسته اینترنتی را به مشتریان خود رائه می‌کند که تنها یکی از آن‌ها با نام کوییکا فری (Quika Free) رایگان می‌باشد. دو سرویس دیگر شامل کوییکا استارت (Quika Start) و کوییکا پلاس (Quika Plus) که به شرکت‌ها و ارائه‌دهندگان خدمات اینترنتی (ISP) فروخته می‌شوند، هزینه‌های کوییکا فری را پشتیبانی می‌کنند. علاوه بر این شرکت کوییکا اعلام کرده است که آنتن‌های مورد نیاز برای اتصال به اینترنت ماهواره‌ای این شرکت رایگان نیستند و برای نصب آن‌ها نیز مبلغی دریافت می‌شود که در مجموع ممکن است تا ۳۵۰ دلار برای مشتریان هزینه داشته باشد. کوییکا وعده داده است که در سه مرحله ابتدا عراق، افغانستان و بخش‌هایی از آفریقا، سپس قاره آفریقا به صورت کامل و در نهایت هر پنج قاره را به اینترنت متصل نماید. هرچند موفقیت این شرکت بسیار وابسته به این است که تا چه حد در جذب مشتری برای دو سرویس غیر رایگان خود موفق باشد.

اینترنت ماهواره‌ای و امکان ورود آن به ایران

به گفته آلن افراسیاب (Alan Afrasiab) بناین‌گذار و رییس کوییکا، این شرکت در ابتدا از ماهواره‌های عربست-۵سی (Arabsat-5C) و الیاه ۳ (Al Yah 3) برای ارائه خدمات خود در باند Ka استفاده می‌کند که هردو در مدار GEO فعال هستند اما در ادامه قصد دارد که ماهواره‌های مدار LEO را نیز به پروژه خود اضافه کند. نهایتا لازم به ذکر است که حتی در صورت موفقیت کوییکا، ارائه اینترنت به خاورمیانه اولویت اول این شرکت نیست. در واقع پس از پوشش کامل آفریقا احتمالا در اواخر دهه ۲۰۲۰ باید منتظر ورود خدمات این شرکت به ایران باشیم.

>> اما در حال حاضر بیراه نیست اگر بگوییم بزرگ‌ترین و جدّی‌ترین پروژه اینترنت ماهواره‌ای در جهان به اسپیس ایکس (SpaceX) تعلق دارد. منظومه ماهواره‌ای اینترنتی این شرکت با نام استارلینک (Starlink) که علاوه بر بازار اینترنت ماهواره‌ای تجاری، ماموریت‌های علمی، نظامی و اکتشافی را هم مورد هدف قرار داده است شامل چند هزار ماهواره می‌باشد. تا زمان نگارش این گزارش اسپیس ایکس ۱۲۲ ماهواره از این منظومه را به فضا فرستاده و برنامه دارد با پرتاب هر دو هفته ۶۰ ماهواره، تا اواسط دهه ۲۰۲۰ تعداد ماهواره‌های فعال خود را به ۱۲۰۰۰ عدد برساند. همچنین این شرکت مجوز افزایش تعداد ماهواره‌های منظومه خود تا ۴۲۰۰۰ عدد را دریافت کرده است. تفاوت جالب توجهی که بین برنامه‌های وان وب و اسپیس ایکس وجود دارد این است که وان وب حتی قبل از پرتاب اولین ماهواره خود تکلیف ترمینال‌های کاربری را مشخص کرده بود اما اکنون پس از پرتاب ۱۲۲ ماهواره هنوز از آنتن‌های دریافت‌کننده زمینی اسپیس ایکس خبری نیست.

گوین شاتول (Gwynne Shotwell) مدیر اجرایی اسپیس ایکس می‌گوید این شرکت قصد دارد با انجام حداقل ۶ الی ۸ پرتاب دسته‌جمعی ماهواره‌های منظومه مخابراتی استارلینک (Starlink) طی ماه‌های آینده، پوشش جهانی این منظومه را به حدی برساند که در سال ۲۰۲۰ قابل ارائه به مشتریان باشد. وی همچنین اشاره کرد که این شرکت باید تا آن زمان طراحی و ساخت ترمینال‌های کاربران را نیز به پایان برساند که البته چالش کوچکی نیست. به باور ایلن ماسک (Elon Musk)، مدیر و بنیان‌گذار اسپیس ایکس هنگامی تعداد ماهواره‌های استارلینک در مدار به ۱۰۰۰ عدد برسد، این پروژه از لحاظ اقتصادی به ثبات خواهد رسید.

اینترنت ماهواره‌ای و امکان ورود آن به ایران

ماسک امیدوار است که ماهواره‌بر تمام بازگشت‌پذیر استارشیپ (Starship) هرچه زودتر برای انجام پرتاب‌های استارلینک آماده شود. به گفته وی، بعد از انجام ۷ پرتاب اول و با قرار دادن ۴۰۰ ماهواره از منظومه در مدار، بعضی از مناطق تحت پوشش پیوسته اینترنتی قرار خواهند گرفت. مارک جانکوزا (Mark Juncosa)  معاون بخش مهندسی وسایل نقلیه اسپیس ایکس می‌گوید پس از انجام ۱۲ پرتاب کل آمریکا، پس از ۲۴ پرتاب اکثر جمعیت جهان و پس از ۳۰ پرتاب کل سیاره زمین تحت پوشش منظومه استارلینک قرار خواهد گرفت. به گفته ماسک با هر پرتاب تقریبا ۱ ترابیت به ظرفیت قابل استفاده منظومه اضافه می‌شود. این در حالی است که مجموع ظرفیت قابل استفاده منظومه‌ وان ‌وب ۶ ترابیت خواهد بود.

ماهواره‌های این منظومه با ۲۵۰ کیلوگرم وزن تعداد‌های متغیری ترانسپاندرهای باند  Ka و Ku را در خود جای خواهند داد. همچنین در آن‌ها فناوری ارتباطات اپتیکال بین ماهواره‌ای به کار خواهد رفت. محل قرارگیری ماهواره‌های استارلینک شامل سه صفحه مداری خواهد بود. صفحه اول شامل ۱۶۰۰ ماهواره در ارتفاع ۵۵۰ کیلومتری است. صفحه دوم شامل ۲۸۰۰ ماهواره‌ است و در ارتفاع ۱۱۵۰ کیلومتری درنظر گرفته شده است و در نهایت صفحه سوم قرار است شامل ۷۵۰۰ در ارتفاع ۳۴۰ کیلومتری باشد. در ماهواره‌های استارلینک از فناوری‌های مدرن و نوآورانه زیادی استفاده شده است به طور مثال قرار است از آی‌پی‌های نسخه ۶ (IPV6) بهره بگیرند. هم‌اکنون در جهان رایانه‌های شخصی و تجاری از آی‌پی‌های نسخه ۴ (IPV4) برای اتصال به اینترنت استفاده می‌کنند. اما این آی‌پی‌ها در حال اتمام هستند به همین دلیل به زودی همه رایانه‌های جهان مجبور خواهند شد به آی‌پی‌های نسخه ۶ نقل مکان کنند. این آی‌پی‌ها همچنین دارای قابلیت‌ها و ظرفیت‌ بسیار بیشتری نسبت به آی‌پی‌های نسخه ۴ هستند.

غیر از موارد مذکور، بازار اینترنت ماهواره‌ای بازیگران دیگری نیز دارد که برای مثال منظومه ایریدیوم (Iridium satellite constellation)  با ۷۵ ماهواره که البته تعداد ماهواره‌ها و پهنای باند نسبتا اندک آن فعلا تهدید جدی‌ای برای اینترنت زمینی نیست و تلفن‌های ماهواره‌ای را هدف قرار داده است. اما منظومه‌های اسپیس ایکس با ۱۲۰۰۰ ماهواره و سامسونگ با ۴۶۰۰ ماهواره که به ترتیب در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۸ راه‌اندازی خواهند شد، و حتی منظومه ماهواره‌ای بوئینگ با بیش از ۴۰۰۰ ماهواره که هنوز تاریخ راه‌اندازی آن مشخص نیست، می‌توانند باعث شوند که در دهه آتی بساط اینترنت زمینی به کل برچیده شود.

اینترنت ماهواره‌ای قانونی در ایران

اینترنت ماهواره‌ای در ایران فعلا برای افراد حقیقی در دسترس نیست. با این حال برخی شرکت‌های ارائه‌کننده خدمات عمومی انتقال داده از طریق ماهواره (SAP) وجود دارند که با کسب مجوز از سوی سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، اینترنت ماهواره‌ای را به عنوان یک واسطه در اختیار بانک‌ها، موسسات مالی و اعتباری، شرکت‌های صنعت نفت و پتروشیمی، خطوط کشتیرانی، سازمان‌های دولتی، اپراتورهای تلفن همراه و شرکت‌های پیمانکاری خصوصی و دولتی قرار می‌دهند. این شرکت‌ها از ظرفیت ماهواره‌های مدار GEO متعلق به شرکت‌هایی از جمله اینتلست (IntelSat) و یوتلست (EutelSat) استفاده می‌کنند.

شرکت‌های SAP برای دریافت پروانه فعالیت از سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی ملزم به رعایت قوانینی هستند که در ادامه به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود:
- دارنده پروانه می‌تواند صرفا به بهره برداران نهایی خود خدمات دسترسی به اینترنت، اینترانت و خدمات صوتی و تصویری ارائه دهد؛
- دارنده پروانه باید پهنای باند اینترنت مورد نیاز خود را از شرکت ارتباطات زیرساخت و یا شرکتهای توزیع کننده مجاز اینترنت دریافت نماید؛
- ایجاد ارتباط بین نقاط داخل کشور و نقاط خارج از مرزهای جمهوری اسلامی ایران برای ارائه خدمات موضوع پروانه باید صرفا از طریق ایستگاه زمینی مرکزی ماهواره داخل کشور برقرار شده و ارتباط مستقیم ایستگاه های زمینی ماهواره داخل کشور با ایستگاه های زمینی ماهواره خارج از کشور مجاز نمی باشد؛
- دارنده پروانه ملزم به ارائه خدمات از طریق ایستگاه زمینی مرکزی ماهواره در داخل کشور بوده و مجاز به ارائه خدمات از طریق ایستگاه زمینی مرکزی ماهواره در خارج از کشور نمی باشد.

جمع‌بندی:

ارائه اینترنت ماهواره‌ای رایگان توسط شرکت‌های بین‌المللی و دولت‌های خارجی، سابقه‌ای چندین ساله داشته و به نظر می‌رسد پس از انجام چندین طرح ناموفق اکنون به لحاظ توسعه فناوری به حدی از بلوغ رسیده است که امکان اجرایی شدن موفق آن حداکثر تا ۲ یا ۳ سال آینده و حتی شاید زودتر وجود دارد. هر چند دریافت و ارسال داده کماکان به تجهیزات ویژه‌ای نیاز خواهد داشت اما جلوگیری از نصب این تجهیزات از مقابله با نصب آنتن‌های ماهواره‌ای تلویزیونی سخت‌تر خواهد بود. به طور کلی مقابله با اینترنت رایگان ماهواره‌ای از نظر فنی ممکن است از طریق راهکارهایی مانند استفاده از پارازیت‌ انجام شود اما به همان اندازه کم‌اثر و موقتی نیز هست.

در یک جمع بندی کلی می‌توان گفت اینترنت ماهواره‌ای رایگان یک روند اجتناب‌ناپذیر است که نه تنها می‌تواند از منظر راهبردی به عنوان سلاح توسط دولت‌ها پیگیری ‌شود بلکه از نگاه اقتصادی نیز روندی جهانی است که شرکت‌های مختلفی برای ورود به آن طرح‌های تجاری قدرتمندی را تدوین کرده‌اند. بدین‌ترتیب پیش‌بینی می‌شود کسب درآمد از پهنای باند به شیوه معمول در آینده نزدیک منسوخ خواهد شد و زیر‌ساخت‌های فضاپایه و رایگان برای اینترنت سهم قابل توجهی را در اختیار می‌گیرند. این بدان معناست که نه تنها اینترنت ملی تا حد زیادی معنای خود را از دست خواهد داد بلکه کل زیرساخت و بستر خدمات اینترنتی در اختیار دولت‌ها و شرکت‌های پیشگام در این زمینه قرار خواهد گرفت. با توجه به توضیحات داده شده روش‌های سنتی مقابله با فناوری‌های مرتبط با اینترنت ماهواره‌ای فضاپایه موثر نخواهند بود بنابر این تنها راه موجود ارائه خدمات مشابه قابل رقابت با انواع خارجی است. بدین منظور سه راه بیشتر وجود ندارد که می‌بایست همزمان پیگیری شوند:

اول توسعه فناوری بومی از جمله ماهواره‌های مخابراتی و منظومه‌های ماهواره‌ای و تاسیس شرکت‌های خدمات دهنده قدرتمند که متاسفانه به دلیل عدم توجه به روندهای جهانی در گذشته، انجام آن در کوتاه مدت تقریبا غیر ممکن است اما راه حلی درازمدت است که حتما می‌بایست مورد توجه قرار گیرد. 

راه دوم سرمایه‌گذاری و خرید استارت‌آپ‌های خارجی که در این زمینه پیشگام هستند که با توجه به تعدد شرکت‌های نوظهور فعال در این زمینه و نیاز به اقدام سریع و تاثیرگذار به نظر می‌رسد این راه گزینه مناسبتری در کوتاه مدت باشد.

راه سوم تلاش برای تصویب قوانین در مجامع بین‌المللی به منظور حفظ حق حاکمیت دولت‌ها و محدود کردن ارائه دهندگان بین‌المللی اینترنت به قوانین کشورها.

مخابرات ماهواره‌ای | آموزش |

نظرات بینندگان
هومن
1398/9/23 11:50:51
مقاله بسیار جذابی بود. من همیشه اخبار شرکت های starlink و Oneweb را دنبال می کردم. قطعا اولین سوالی که ذهن را درگیر می کند این است که آیا فیلتر این حجم از سیگنال های ماهواره ای در ایران ممکن خواهد بود. آیا واقعاً در نهایت اینترنت همانند تلویزیون، که از انحصار صدا و سیما خارج شده، از انحصار وزارت ارتباطات خارج می‌شود؟
مریم
1398/9/23 18:39:19
عالی .موفق باشید
نظر شما
اخبار مرتبط

اسپیس‌ایکس به دنبال اخذ مجوز پرتاب ۳۰ هزار ماهواره اینترنتی دیگر

1398/07/25
شرکت اسپیس‌ایکس (SpaceX) به دنبال اخذ مجوز برای ارسال ۳۰ هزار ماهواره اینترنتی دیگر است تا بدین ترتیب پروژه استارلینک (Starlink) را توسعه دهد.

اینترنت اسپیس‌ایکس در سال ۲۰۲۰ تجاری می‌شود

1398/08/01
گوین شاتول (Gwynne Shotwell) مدیر اجرایی شرکت اسپیس ایکس (SpaceX) می‌گوید این شرکت قصد دارد با انجام حداقل ۶ الی ۸ پرتاب دسته‌جمعی ماهواره‌های منظومه مخابراتی استارلینک (Starlink) طی ماه‌های...

بالون‌های آلفابت از سال آینده میلادی ارتباط اینترنتی جنگل آمازون را برقرار می‌کنند

1398/09/02
شرکت لون (Loon) که از زیرمجموعه‌های آلفابت (Alphabet) محسوب می‌شود، اعلام کرد از سال آینده میلادی ارتباط اینترنتی را برای بخش‌هایی از جنگل آمازون برقرار خواهد کرد.

ادامه انتقاد ستاره‌شناسان از پروژه اینترنت ماهواره‌ای استارلینک

1398/09/04
پروژه استارلینک (Starlink) یا اینترنت ماهواره‌ای شرکت اسپیس‌‌ایکس (SpaceX) اگرچه برای بسیاری از ساکنان زمین رویایی به نظر می‌رسد اما انتقاد‌ها به آن همچنان ادامه دارد، مخصوصاً از سوی ستاره‌شناسان.

پربازدیدکننده ترین خبر

معرفی مرکز ترویج فضایی و موشکی ایالات متحده

مرکز فضایی و موشکی آمریکا (U.S. Space & Rocket Center) که در شهر هانتسویل (Huntsville) واقع در ایالت آلاباما (Alabama) قرار دارد، مکانی است که داستان مسابقه فضایی شوروی و آمریکا را با جزئیات کامل نمایش می‌دهد. این مرکز، از جاذبه‌های توریستی فضایی در ایالات متحده آمریکا است که در سال ۱۹۷۰ درست بعد از فرود سفینه آپولو ۱۲ (Apollo 12)، دومین مأموریت سرنشین‌دار ناسا به ماه افتتاح شد.