1398/04/22

سرمایه‌های ایرانی و صنعت فضایی

هرچند تاکنون مطالعه جامعی برای به دست آوردن آمار دقیق از اعداد و ارقام مالی در صنعت فضایی ایران نشده است اما می‌توان گفت گردش مالی حوزه فضایی و به‌طورکلی اقتصاد فضا در ایران در دو بخش کلی دولتی و خصوصی به صورتی کاملا مجزا در جریان است. به‌گونه‌ای که تاکنون بودجه‌های دولتی نتوانسته به شکل‌گیری یک بخش...
سرمایه‌های ایرانی و صنعت فضایی

محمد امین آهنگری: هرچند تاکنون مطالعه جامعی برای به دست آوردن آمار دقیق از اعداد و ارقام مالی در صنعت فضایی ایران نشده است اما می‌توان گفت گردش مالی حوزه فضایی و به‌طورکلی اقتصاد فضا در ایران در دو بخش کلی دولتی و خصوصی بدون سیاستگذاری خاصی که منجر به ارتباط جدی میان این دو گردد در جریان است. به‌گونه‌ای که تاکنون بودجه‌های دولتی نتوانسته به شکل‌گیری یک بخش خصوصی قدرتمند و مولد کمکی نماید. بودجه بخش دولتی در حوزه فضایی به دو بخش عمده پرتابگرها و بخش غیرنظامی تقسیم می‌شود. بخش پرتابگرها که یگانه متولی توسعه ماهواره‌برها و راکت‌های کاوش است در برخی موارد حتی در قالب قرارداد یا تفاهم‌نامه با سازمان‌های غیرنظامی از بودجه آن‌ها نیز برای توسعه بخش خود استفاده کرده است و صنعتی که در سایر کشورها در حال محول شدن به بخش خصوصی است و امروزه حتی شرکت‌هایی با تعداد ۲۰ تا ۵۰ نفر پرسنل درحال‌توسعه آن هستند در کشور ما چند صنعت بزرگ در دولت با کندی، آن را به جلو می‌رانند. از سویی دیگر سازمان فضایی ایران به‌عنوان متولی اصلی بخش فضا به همراه مجموعه بزرگی چون پژوهشگاه فضایی بخش مهمی از گردش مالی صنعت فضایی را صرف حقوق پرسنل و پروژه‌های توسعه فناوری خود می‌کنند. علاوه بر این بخشی دیگر از بودجه توسعه فناوری صنعت فضایی در چند دانشگاه کشور به همراه گروه فضایی صا ایران و پژوهشگاه هوافضای وزارت علوم هزینه می‌شود و سهم بخش خصوصی از این بودجه بسیار اندک است. ضمن آنکه بخش خصوصی که از دل دانشگاه بیرون آمده عمدتا وابسته به بودجه دولتی بوده و تنها جهت مصرف این بودجه و ساخت ماهواره ایجادشده است. این در حالی است که مصرف‌کنندگان عمده خدمات فضایی ازجمله صداوسیما، وزارت نفت و شرکت‌های تابعه و وابسته یا کشتیرانی و نهادهای مشابه که عمدتا به مخابرات فضایی نیاز دارند، جهت تامین نیازهای خود سالانه هزینه هنگفت ارزی را به شرکت‌ها و اپراتورهای خارجی تقدیم می‌کنند چراکه اندک شرکت‌های ایرانی فعال در حوزه خدمات فضایی به دلایل مختلف که در ادامه ذکر خواهند شد نتوانسته‌اند به بلوغ و رشد کافی دست یابند و درواقع بخش خصوصی واقعی در کشور ضعیف باقی مانده و اغلب بودجه‌های دولتی نیز صرف نگهداری تشکیلات اداری و دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها شده است. 
اغلب شرکت‌های ایرانی در حوزه ارائه خدمات پایین دستی مانند خریدوفروش تصاویر ماهواره‌ای یا ارائه پهنای باند مخابراتی توسط شرکت‌های SAP فعال هستند هرچند ظرفیت بالایی در حوزه توانمندی فنی وجود دارد که در موارد نادری که توانسته رشد کند به‌خوبی خود را نشان داده است. به‌ویژه در بخش توسعه ایستگاه‌های زمینی و تولید آنتن‌های ماهواره‌ای ثابت و متحرک، برخی از شرکت‌های ایرانی قابلیت‌های خوبی را از خود نشان داده‌اند. ضمن آنکه درزمینه بالون‌های ارتفاع بالا نیز توانمندی‌هایی در بخش خصوصی وجود دارد. بااین‌وجود هنوز هیچ شرکت ایرانی نتوانسته اقدام به خرید یک ماهواره سنجشی یا مخابراتی نماید و عملا بخش خصوصی حتی در سطح اپراتوری، ناتوان مانده است. تنها تلاش جدی صورت گرفته در این راستا طی سال‌های ۸۹ تا ۹۵ توسط کنسرسیومی از شرکت‌های خصوصی تحت عنوان صهفا ماهواره بود که نهایتا به دلیل وابستگی به بودجه دولتی و در اختیار قرار نگرفتن بودجه از سوی دولت با شکست مواجه شد. 
بودجه دولتی هرچند در تمام دنیا همواره نقش پررنگی در بخش فضایی داشته است اما این روند در کشورهای دیگر تا حد زیادی تغییر کرده است و اکنون سرمایه‌گذاران خصوصی در حال تبدیل‌شدن به موتور محرک اقتصاد فضایی می‌باشند. به‌گونه‌ای که هم‌اکنون بانک‌ها نیز با تشخیص سودآوری این حوزه اقدام به سرمایه‌گذاری در صنعت فضایی کرده‌‌اند. امری که به‌تازگی موردتوجه سازمان فضایی ایران قرارگرفته و این سازمان در تلاش است تا سرمایه‌گذارانی چون بانک‌ها، صندوق‌های خطرپذیر و سرمایه‌گذاران خصوصی را به سرمایه‌گذاری در این حوزه ترغیب کند. این در حالی است که موانع و مشکلات موجود بر سر راه توسعه بخش خصوصی نحیف ایران که در عرصه فضا از سال‌ها قبل فعال بوده کماکان برقرار است و این امر امنیت سرمایه‌گذاری در این حوزه را به خطر می‌اندازد.

داخلی | اقتصاد فضایی | راهبرد |

نظرات بینندگان
سیروس برزو
1398/4/23 22:51:31
با سلام. بخش خصوصی که محتاج کمک دولتی باشد که دیگر بخش خصوصی نیست. بخش خصوصی باید آنقدر قوی باشد که دولت نیازمند کمک او باشد. دولتی ها هیچوقت میدان را به بخش خصوصی نمی دهند چه رسد که کمک هم باشند!!!
ناشناس
1398/5/2 10:47:11
تا زمانی به بحث فضا در ایران امنیتی بماند و پروژه ها محرمانه، هرگز بخش خصوصی توان ورود به این صنعت را نخواهد داشت، علیرغم پتانسیل بالای کشور در صنعت فضایی و بخصوص پرتابگرها
ناشناس
1398/5/2 14:49:00
مشکل به چند عامل مهم بر میگردد: 1- بی سوادی مدیران 2- نداشتن برنامه مشخص (که البته ریشه در عامل اول دارد.) 3- نبود بودجه کافی
ناشناس
1398/5/25 23:09:19
مشکل اصلی نبود مدیران شایسته دولتی است و مشکل بعدی همان اعتماد و میدان دادن به بخش خصوصی شایسته است. مدیران ناشایسته قادر به طرح ریزی استراتژی و انتخاب شایسته ها نیستند.
نظر شما
اخبار مرتبط

ورود سرمایه گذاران جسور به حوزه فضایی/ ساخت منظومه های ماهواره ای

1398/02/14
مرتضی براری با اشاره به بازدیدی که از محصولات فناورانه حوزه فضایی دانشگاه علم و صنعت داشت، در اینستاگرام نوشت: جوانان مهمترین سرمایه کشور هستند و بر اساس تأکیدات مقام معظم رهبری، لازم است...

رشد ۲۶ درصدی صنعت ساخت ماهواره

1398/02/24
سازمان فضایی ایران گزارش مربوط به اقتصاد جهانی فضا در سال ۲۰۱۸ را منتشر کرد. بر مبنای این گزارش، صنعت ساخت ماهواره در یک سال با ۲۶ درصد رشد همراه بوده است. سازمان فضایی ایران در شبکه اینستاگرام...

سرمایه‌گذاری روی ماهواره‌ها؛ از پیش‌بینی سیل تا کشف انرژی

1398/02/25
تاثیر ماهواره‌ها بر زندگی امروزه بشر بر کسی پوشیده نیست. ماهواره‌ها امروز نقش مهمی در ارتقای کیفیت زندگی انسان‌ها ایفا می‌کنند، که قابل‌ انکار نیست. ماهواره‌ها به طور قابل‌ توجهی به رفاه...

صنعت پرتاب‌های فضایی برای ریزش آماده می‌شود

1398/03/22
چند وقتی است که کشمکش در صنعت تجاری فضایی بین ارائه‌دهندگان خدمات پرتاب و مشتریان آن‌ها بویژه اپراتورهای منظومه‌های ماهواره‌ای تجاری به وجود آمده است. مشتریان، شرکت‌های پرتاب را برای حضور...

درآمد سالانه بیش از 7 میلیارد دلاری صنعت فضایی آفریقا

1398/04/05
موسسه اسپیس این آفریکا (Space in Africa) که در زمینه اخبار، داده‌ها و تحلیل بازار صنعت فضایی قاره آفریقا فعالیت می‌کند به تازگی گزارش صنعت فضایی آفریقا در سال 2019 را منتشر کرده است. این...

پربازدیدکننده ترین خبر

نقشه ماهواره‌ای وضعیت زمین‌لرزه شهرستان فاریاب استان کرمان در ۸فروردین۹۹

به‌گزارش مرکز لرزه‌نگاری کشور وابسته به مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، در تاریخ ۸فروردین و در ساعت ۱۱:۱۰:۴۳، زمین‌لرزه‌ای به‌بزرگی ۵.۴ در مقیاس ریشتر در عمق ۱۰ کیلومتری زمین شهرستان فاریاب در استان کرمان را لرزانده است. در همین راستا سازمان فضایی ایران نقشه‌ای را با استفاده از داده‌های ماهواره‌های سنجش از دور سنتینل-۲ (Sentinel-2) و همچنین پروژه اوپن‌استریت‌مپ (OpenStreetMap) تهیه کرده که بیانگر وضعیت کاربری‌های مهم موجود در منطقه و تأثیر آن‌ها از زلزله مذکور می‌باشد. سنتینل-۲ توسط آژانس فضایی اروپا (ESA) و به‌عنوان بخشی از برنامه کوپرنیک (Copernicus) توسعه یافته و شامل دو ماهواره سنتینل-۲آ و سنتینل-۲بی می‌شود که به‌ترتیب در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۷ به فضا پرتاب شدند. هر کدام این ماهواره‌ها ۱۱۳۰ کیلوگرم وزن داشته و اکنون در مدار خورشید آهنگ و در ارتفاع حدود ۷۸۰ کیلومتری از سطح زمین قرار گرفته‌اند. عمر طراحی این‌ ماهواره‌ها ۷.۲۵ سال است که در صورت سوخت‌رسانی به آن‌ها تا ۱۲ سال افزایش می‌یابد. همچنین قرار است ماهواره‌های سنتینل-۲سی و ۲دی نیز در آینده در مدار قرار گیرند.